کتاب «اندیشۀ تفسیری صدر» بهزودی از سوی پژوهشگاه تخصصی شهید صدر منتشر میشود؛ اثری پژوهشیآموزشی که به شرح و تبیین یکی از مهمترین و ماندگارترین نوآوریهای روششناختی شهید آیتالله سید محمدباقر صدر، یعنی «تفسیر موضوعی قرآن کریم»، میپردازد. همزمان با اعلام انتشار این کتاب، امکان پیشخرید آن نیز با ۴٠درصد تخفیف ویژه برای علاقهمندان و پژوهشگران فراهم شده است.
کتاب «اندیشۀ تفسیری صدر» تلاشی است برای بازخوانی روشمند واپسین میراث فکری شهید صدر؛ میراثی که در ماههای پایانی عمر ایشان و در قالب سلسلهدرسگفتارهایی همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی ایران و در شرایط خفقان امنیتی رژیم بعث شکل گرفت. شهید صدر در این درسها، با تمرکز بر روش فهم قرآن، کوشید تا از رهگذر «تفسیر موضوعی»، افقی تازه برای دستیابی به نظریههای قرآنی و ساماندهی علوم انسانی اسلامی بگشاید.
تفسیر موضوعی؛ رویکرد نظریهپردازی قرآنی
نوآوری شهید صدر در حوزه تفسیر، صرفاً پیشنهاد شیوهای تازه در کنار روشهای موجود نبود؛ بلکه تلاشی آگاهانه برای عبور از کاستیهای تفاسیر رایج و حرکت بهسوی «نظریهپردازی قرآنی» بهشمار میرفت. در این رویکرد، قرآن کریم نه مجموعهای از آیات منفرد، بلکه متنی زنده و پاسخگو به مسائل انسان معاصر تلقی میشود؛ متنی که میتوان با «استنطاق» آن و طی فرایند اجتهادیِ منظم، از آن به نظریههایی منسجم در حوزههای اجتماعی، تاریخی و انسانی دست یافت.
کتاب «اندیشۀ تفسیری صدر» میکوشد ضمن تبیین دقیق منطق درونی تفسیر موضوعی، از تقلیل این اندیشه به برداشتهای سادهانگارانه یا کاربستهای غیرروشمند جلوگیری کند.
مجموعه «اندیشۀ صدر»؛ تعمیق و امتداد میراث فکری شهید صدر
کتاب اندیشۀ تفسیری صدر، دومین عنوان از مجموعه «اندیشۀ صدر» است؛ مجموعهای که پژوهشگاه تخصصی شهید صدر با هدف «تعمیق»، «نقد روشمند» و «امتدادبخشی» به میراث علمی شهید صدر طراحی کرده است. رویکرد این مجموعه، صرفاً بازگویی یا تکرار آرای استاد شهید نیست، بلکه بر مواجههای نقادانه، تحلیلی و اجتهادی با اندیشۀ او استوار است؛ مواجههای که میکوشد اندیشه را از ساحت نظری به میدان تحقق و تغییر زیست معرفتی انسان مسلمان وارد کند.
«اندیشۀ تفسیری صدر» در همین چهارچوب، نه جایگزین متن اصلی درسگفتارهای شهید صدر، بلکه بهمنزلۀ مدخلی تحلیلی و مکملی پژوهشیآموزشی برای کتاب «سنتهای تاریخی در قرآن کریم» تدوین شده است.
ساختار کتاب؛ از بازسازی زمینهها تا نقد و آسیبشناسی
اگرچه محتوای کتاب برآمده از مجموعهای از درسگفتارهای تخصصی است، اما اثر حاضر صرفاً گردآوری مقالات پراکنده نیست. این کتاب با تبعیت از منطق «مدخلنویسی علمی»، ساختاری منسجم، تدریجی و لایهمند دارد و مباحث آن در قالب یک منظومۀ فکری واحد سامان یافته است.
کتاب در ده گفتار تنظیم شده است: در گام نخست، زمینههای تاریخی، فکری و اجتماعی شکلگیری تفسیر موضوعی شهید صدر بررسی میشود. در این بخش، نشان داده میشود که این رویکرد، پاسخی آگاهانه به مسائل زمانه و برآمده از «زیستجهان قرآنی» و دغدغههای اجتماعی شهید صدر بوده است، نه صرفاً انتخابی روشی در خلأ نظری. دو گفتار نخست از این کتاب به این هدف تنظیم شدهاند:
گفتار اول: تاریخچۀ تکوّن تفسیر موضوعی شهید صدر؛ استاد سید امید مؤذنی، معاون پژوهشی پژوهشگاه شهید صدر
گفتار دوم: پیشینۀ تفسیر موضوعی شهید صدر؛ استاد علیرضا محمدیفرد، عضو هیئتعلمی جامعة المصطفی العالمیة
بخش مرکزی کتاب به تبیین مفاهیم کلیدی، صورتبندی فرایند اجتهادی تفسیر موضوعی و بررسی نمونهای عینی از کاربست آن اختصاص دارد. در این بخش، تفسیر موضوعی بهمثابۀ رویکردی مرحلهمند، قابل آموزش و قابل ارزیابی معرفی میشود که توان نظریهپردازی قرآنی را داراست. در این بخش از کتاب استاد سعید بهمنی در سه گفتار به تبیین این موضوعات پرداخته است:
گفتار سوم: اصطلاحشناسی انتقادی تفسیر موضوعی شهید صدر
گفتار چهارم: فرایندشناسی تفسیر موضوعی شهید صدر
گفتار پنجم: خوانش نظریۀ سنت های تاریخی به مثابۀ نمونۀ عملیاتی «تفسیر موضوعی شهید صدر»
در گام سوم، نسبت تفسیر موضوعی با دانشهای هممرز، از جمله اصول فقه، نظریههای فهم متن و علوم انسانی معاصر بررسی میشود. این بخش نشان میدهد که تفسیر موضوعی شهید صدر رویکردی منزوی و دروندینیِ صرف نیست، بلکه ظرفیت گفتوگو و تعامل با دانش معاصر را دارد. این موضوع در سه گفتار زیر سامان یافته است:
گفتار ششم: کارایی دانش اصول فقه در تفسیر موضوعی با تأکید بر دیدگاه شهید صدر؛ استاد مجتبی الهی خراسانی، عضو هیئتعلمی مرکز تخصصی آخوند خراسانی؟ره؟ و رئیس میز تخصصی توسعه و توانمندسازی علوم اسلامی (قم).
گفتار هفتم: بازخوانی روش تفسیری شهید صدر در پرتو دانش های زبانی؛ استاد محمدعلی عبداللهی، دانشیار فلسفه دانشگاه تهران (دانشکدگان فارابی).
گفتار هشتم: کارکردشناسی تفسیر موضوعی شهید صدر در حوزۀ علوم انسانی و نظام اجتماعی؛ استاد هادی موسوی، عضو هیئتعلمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
کتاب در پایان با رویکردی انتقادی به چالشها و لغزشگاههای تفسیر موضوعی میپردازد؛ از مسئلۀ تنظیم نسبت متن و واقعیت گرفته تا مخاطرات تفسیربهرأی و خطر فقدان انضباط روششناختی. این بخش، شامل دو گفتار است:
گفتار نهم: مناسبات متن و عینیت در روش تفسیر موضوعی از دیدگاه شهید صدر؛ استاد محمدعلی میرزایی، عضو هیئتعلمی جامعة المصطفی العالمیة.
گفتار دهم: چهارچوب های سه گانۀ فکری، گرایشی و اخلاقی و نقش آن ها در تفسیر موضوعى؛ استاد احمد مبلغی، استاد حوزه و دانشگاه و رئیس سابق پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
حاصل فرایند علمی جمعی
بهدلیل ماهیت میانرشتهای تفسیر موضوعی، تدوین کتاب «اندیشۀ تفسیری صدر» در قالب فرایند علمی جمعی انجام شده است. محتوای کتاب حاصل سلسلهدرسگفتارهایی از اساتید و صدرپژوهان برجسته است که پس از برگزاری و پیادهسازی، بازبینی و تکمیل شده و در نهایت، با حفظ انسجام ساختاری و دقت پژوهشی، بهصورت اثری مکتوب منتشر میشود.
این کتاب در ۳۱۰ صفحه و قطع رقعی، برای نخستینبار در رمضان المبارک ١۴۴٧ (زمستان ۱۴۰۴ش.) از سوی پژوهشگاه تخصصی شهید صدر منتشر خواهد شد.
پیشخرید کتاب اندیشه تفسیری صدر با ۴٠ درصد تخفیف ویژه
