اخبار

نشست تحزب در اندیشه شهید صدر با سخنرانی آیت‌الله ملک‌زاده و به کوشش کانون اندیشه جوان، دوشنبه ٢٢فروردین به‌صورت برخط برگزار شد.  در ادامه گزارش این نشست علمی آمده است.

آیت‌الله ملک‌زاده در نشست تحزب در اندیشه شهید صدر اظهار کرد: موضوع بحث تحزب در اندیشه شهید صدر است. مقوله حزب به مفهوم امروزین یکی از مفاهیم مدرن است. شکی نیست آنچه از حزب فهمیده می‌شود یک امر نوظهوری است؛ با نقشی که حزب در فضای سیاسی باز می‌کند. اما مفهوم حزب به معنای یک گروه متشکل که دارای هدف مشترک و دارای انسجام و هماهنگی است امر تازه‌ای نیست و در طول تاریخ همیشه اینطور بوده که گروهی با هم همدست می‌شدند تا به هدف خاصی برسند. مسئله سیاست یک امر جدیدی نیست، تلاش برای به دست آوردن قدرت امر جدیدی نیست، کار گروهی امر جدیدی نیست. در قرآن کریم هم از تعبیر حزب استفاده شده است. نمی‌خواهیم بگوییم حزب در قرآن به معنای جدید به کار رفته است ولی اصل اینکه یک گروهی همفکر هستند و برای دستیابی به هدف خاصی تلاش می‌کنند در قرآن به عنوان حزب تعبیر شده است.

این استاد حوزه علمیه افزود: قرآن کریم تقسیم دو گانه‌ای از احزاب دارد. در این تقسیم کلی احزاب را به حزب الله و حزب الشیطان تقسیم می‌کند. این تقسیم کلانی است که قرآن انجام می‌دهد و برای آنها ویژگی‌هایی ذکر می‌کند. وعده قرآن این است گروه الاهی در نهایت پیروز خواهند شد و قدرت ماندگار را به دست خواهند گرفت. اگر چه حزب الشیطان سر و صدایی می‌کند ولی نهایت امر مربوط به متقین است. از جمله آیاتی که در این زمینه وجود دارد آیات سوره مجادله است. چند آیه پایانی سوره مجادله می‌فرماید: «اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطَانُ فَأَنْسَاهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ أُولَئِكَ حِزْبُ الشَّيْطَانِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطَانِ هُمُ الْخَاسِرُونَ» شیطان بر آنها چیره شد و خدا را فراموش کردند. سکولاریسم این است که در منطق محاسباتی خودمان جایی برای خدا باز نمی‌کنیم یعنی جنبه‌های معنوی در محاسبات ما حضور ندارد. از نظر آیه ویژگی حزب شیطان این است که ملاک محاسباتی‌شان ماتریالیستی است و سکولاریسم بر آنها حاکم است و خدا را در این عرصه‌ها وارد نمی‌کنند. بعد خداوند می‌فرماید حزب شیطان به پیروزی‌های مقطعی دلخوش نباشند چراکه در نهایت زیانکار هستند.

وی ادامه داد: آیه بیستم ادامه این مطلب است: «إِنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ فِي الْأَذَلِّينَ». حزب شیطان چه ویژگی‌هایی دارند؟ ویژگی اصلی‌شان این است که محاده با قرآن دارند یعنی با خدا و پیامبر دشمنی می‌کنند. لااقل توحید تشریعی و قانون الاهی را قبول ندارند. همچنین رسول خدا و ولایت را نمی‌پذیرند. آیه بیست و دوم می‌فرماید: «لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ» یعنی شما هیچ قوم و گروهی را نمی‌یابید که ایمان به خدا و روز قیامت داشته باشند و با دشمنان خدا و پیامبرش دوستی کنند. در مورد اصل دوستی با کفار در قرآن مطرح شده است اگر به شما آزار نمی‌رسانند اشکالی ندارد با آنها دوستی کرد و حتی می‌شود به آنها احسان کرد لکن مواده حرف دیگری است. مواده بالاتر از دوستی معمولی است و دوستی توام با اطاعت است یعنی آنها برنامه‌ریزی کنند و ما تابع آنها باشیم. قرآن می‌گوید مومنین اهل این امور نیستند، حتی اگر آن کفار خویشاوندان اینها باشند.

این پژوهشگر مطالعات اسلامی در ادامه نشست تحزب در اندیشه شهید صدر گفت: بعد آیه می‌فرماید: «أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ أُولَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ». آیه تصریح دارد اینها حزب الله هستند. در این آیه ویژگی‌های حزب الله مشخص می‌شود. یکی از ویژگی‌های حزب الله این است که تابع و مطیع دشمنان خدا و دشمنان پیروان خدا نیستند و تحت سرپرستی طاغوت قرار نمی‌گیرند و تحت سرپرستی خدا هستند. اگر کسی بگوید من حزب اللهی هستم ولی تابع آنها باشد درست نیست. در سوره مائده هم اشاره به حزب الله را داریم.

وی تصریح کرد: می‌خواهم بگویم اصل این مطلب که ما گروه‌هایی داریم که منسجم هستند و در راستای هدف خاصی دور هم جمع می‌شوند در قرآن کریم آمده است. بعد در روایات و سیره اهل‌بیت(ع) هم این مطلب وجود دارد که آنها گروهی منسجم درست می‌کردند تا امور را پیش ببرند. این مطلب در اندیشه اسلامی به طور کلی وجود داشت تا به زمان حاضر رسیدیم. در این زمان حزب به مفهوم امروزینش در جوامع غربی مطرح شد و آرام آرام این اندیشه به کشورهای اسلامی راه پیدا کرد .و حزب تبدیل شد به ابزاری برای پیش برد اهداف در جوامع جدید؛ یعنی ساختارهای سیاسی جدید شکل گرفت و حزب به عنوان یک ابزار فوق العاده توانمند در اختیار قرار گرفت. اگر کسی می‌خواهد در عرصه قدرت اثرگذار باشد ناچار باید از این ابزار استفاده کند. در این زمان با یک اندیشمند بزرگ مثل شهید صدر مواجه هستیم که از طفولیت با این اندیشه‌ها آشنا بود. معلم دوره دبستان ایشان تعریف کرده است زنگ تفریح می‌شد آقای صدر یک گوشه می‌ایستاد و کتاب‌های قطور فلسفی را می‌خواند. پس آشنایی ایشان با این اندیشه‌ها از دوران کودکی بوده است.

آیت‌الله ملک زاده در نشست تحزب در اندیشه شهید صدر بیان کرد: البته آقای صدر پیشگام اسلامی‌سازی اندیشه حزب در درون اسلام نبود و قبل از اینکه ایشان به این مسئله بپردازد اخوان المسلمین در مصر را داریم که در این زمینه پیشگام بودند و مسلمانان را با این مفهوم آشنا کردند و نشان دادند می‌شود این ابزار را در خدمت آموزه‌های اسلامی قرار داد. حالا کاری نداریم چقدر موفق شدند مراد اصل مطلب و الهام‌بخشی اخوان المسلمین است که چگونه اثرگذار شدند و فعالیت کردند. در ایران هم شهید نواب صفوی فعالیت حزبی این‌چنینی داشتند. میخواهم عرض کنم این زمینه هم بود؛ یعنی هم یک پیش‌زمینه اسلامی وجود داشت و هم مطالعات ایشان در مورد دنیای جدید این آشنایی را برایشان ایجاد کرد و هم یک واسطه‌ای هم نام اخوان المسلمین وجود داشت که عامل سوم بود. بعد سراغ عراق و شرایط عراق می‌رسیم. عراق هم در شرایطی قرار گرفته بود که آقای صدر می‌توانستند وارد این عرصه شوند. من قبل از اینکه به لحاظ تاریخی اقدامات آقای صدر را عرض کنم یک اشاره‌ای به بعد نظری مطلب کنم تا به اقدامات عملی ایشان بپردازیم.

وی ادامه داد: یک اندیشمند اسلامی در هر اقدامی که می‌خواهد انجام دهد ابتدا به این فکر می‌کند آیا حجت شرعی برای این اقدام دارم یا ندارم. این برایش از همه چیز مهمتر است؛ یعنی خدا از این کار من راضی هست یا راضی نیست. برای اینکه حجت شرعی پیدا کند باید بتواند بر اساس ادله اسلامی ارتباط این عمل و اندیشه را با اسلام تمام کند. یا باید بگوید این اقدام یا اندیشه کاملا متخذ از اسلام است و یا مورد تایید اسلام است. اسلام با اینکه انسان‌ها دور هم جمع شوند و حول محور توحید و در راستای اهداف الاهی به فعالیت بپردازند موافق است و تعابیر فراوان در تایید آن در قرآن و روایات وجود دارد و تاکید بر این است که جمع شوید. قاعدتا دعوت به تشکیلات هم در این راستا وجود دارد. خود اهل بیت(ع) در زمان تقیه سازمان وکالت را تشکیل دادند و با وکلای خودشان امت اسلامی را راهبری می‌کردند. لذا خلفای عباسی می‌گفتند حاکم واقعی اینها هستند که دارند عالم اسلام را اداره می‌کنند. در سازمان وکالت کاملا اصول تشکیلاتی رعایت می‌شد. اصلا ارتباطات اقتصادی از طریق همین سازمان انجام می‌گرفت. پس این مسئله به لحاظ اسلامی هیچ منعی ندارد.

وی افزود: ویژگی اسلام این است که در آن توحید اصل است و شعار توحید عبارت است از «لا اله الا الله». این جمله دو گزاره دارد: یک نفی و دو اثبات. «لا اله» نفی است. اثباتش «الا الله» است. همین جمله مبنای هر عمل و اقدام فرد مسلمان است. مبنای هر حرکت سیاسی اجتماعی انقلابی یک مسلمان همین است. مرحوم صدر هم در قسمت نفی فعالیت کرده و هم در قسمت اثبات فعالیت کرده است. اول اثباتش را بگوییم.

استاد حوزه علمیه در پایان نشست تحزب در اندیشه شهید صدر افزود: شرایط عراق این‌طور شده بود که در سال ۱۹۵۸ میلادی که عبدالکریم قاسم به حکومت عراق رسید فضا را برای کونیست‌ها باز کرد. درست است در این زمان کمونیست‌ها آزاد شدند ولی زمینه‌ای برای فعالیت‌های اسلامی پیش آمد. تقریبا در دهه سی شمسی این اتفاق افتاد. این زمانی است که یک مقدار فضای سیاسی عراق باز شده بود و زمینه فراهم شده بود که اندیشمندان اسلامی اقدامات بیشتری انجام دهند. به همین جهت مرحوم حکیم و برخی دیگر دور هم جمع شدند و گفتند ما حزبی تشکیل دهیم تا فعالیت کنیم. برای اینکه این کاز را انجام دهند از اولین شخصیت‌هایی که جذب کردند شهید صدر بود. جلسات متعددی طی چند سال در کربلا و نجف برگزار کردند. خود آقای صدر پیشنهاد کرد علامه عسکری هم به جمع‌شان اضافه شد. وقتی خواستند حزبی تاسیس کنند اسم حزب را دعوه الاسلامیه گذاشتند یعنی حزبی که قرار است به اسلام دعوت کند. این حزب در سال ۱۹۵۷ میلادی تاسیس شد. آرام آرام که کار حزب گسترش پیدا کرد شهید صدر یک اساسنامه نوشتند و سی و سه اصل را فهرست کردند که متاسفانه از آن سی و سه اصل فقط سیزده اصل باقی مانده است.

 

 

حجت‌الاسلام‌والمسلمین بهمنی هیچ تفسیری را در عرض تفسیر موضوعی شهید صدر ندانست و گفت: همه تفسیرها ابزاری برای روش تفسیری شهید صدر در راه نظریه‌پردازی است.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه شهید صدر، چهارمین جلسه از سلسله جلسات گفتگو درباره آثار و اندیشه‌های شهید صدر با عنوان «صحبت صدر4» و با موضوع «ویژگی‌های روش تفسیر موضوعی شهید صدر» با حضور حجت‌الاسلام‌والمسلمین سعید بهمنی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی امشب به صورت زنده از صفحه رسمی اینستاگرام پژوهشگاه شهید صدر پخش شد.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با تعریف از شخصیت شهید صدر به عنوان دانشمند بزرگ سده اخیر که نظریه‌هایش محل مراجعه فریقین است گفت: شهید محمد باقر صدر نخستین عالم جهان شیعه است که در اواخر عمر روش نظریه‌پردازی قرآن بنیان یا روش تفسیر موضوعی را سامان داد.

وی افزود: شهید صدر هفتم فروردین ١٣۵٨ یعنی تنها چهل‌وشش روز بعد از پیروزی انقلاب اسلامی تفسیر موضوعی خود را آغاز می‌کند؛ این زمان مصادف با زمانی است که دو گفتمان مارکسیسم و لیبرالیسم فعال است، بنابراین این عالم اسلامی، کوشش می‌کند گفتمان سومی را بر مبنای اسلام ارائه دهد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین بهمنی با اشاره به همه گیر شدن مارکسیسم و لیبرالیسم در بین روشنفکران و نخبگان جهان اسلام تصریح کرد: این‌ها برای تحلل حوادث تاریخی و تحلیل جوامع جز آنچه در مکاتب مارکسیسم و لیبرالیسم وجود داشت، نداشتند؛ برخی به طور رسمی خود را مارکسیست‌های اسلامی نام گذاشته بودند.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی شروع تفسیر موضوعی شهید صدر را پشتیبانی نظری از جمهوری اسلامی ارزیابی کرد و گفت: ارائه روش تفسیری شهید صدر 80 روز قبل از حصر ایشان و یک سال و دوازده روز قبل از شهادتشان است، یعنی آخرین مطلبی است که این شهید بزرگوار به طور رسمی برای شاگردان خود مطرح می‌کند؛ به علاقمندان شهید صدر و روش موضوعی قرآن توصیه می‌کنم صوت این جلسات را که میراث شفاهی ماندگار از ایشان است بشنوند تا غیر از کلام زیبا است، از نحوه ادای این کلمات لذت ببرند.

وی با ابراز تأسف از اینکه به ویژگی‌های روش تفسیر شهید صدر پرداخته نشده است اظهار داشت: در بسیاری از کتاب‌ها و مقالاتی که روش تفسیری را بیان می‌کنند به ویژگی‌های روش تفسیری شهید صدر نپرداخته‌اند یا خیلی کمرنگ بوده است؛ این‌ها عناصری هستند که اگر در روش تفسیری شهید صدر ملاحظه نکنیم، اصلاً درک نکرده‌ایم که ایشان چه می‌گوید.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین بهمنی ادامه داد: بسیاری از منابع تفسیری به روش تفسیری موضوعی و حتی روش شهید صدر اشاره می‌کنند و تعریف می‌کنند روش تفسیر موضوعی، جمع‌آوری آیات درباره یک موضوع، دسته‌بندی و مرتب کردن آن‌ها است؛ هر چند این کارها در روش تفسیری شهید صدر انجام می‌شود، اما ایشان تصریح می‌کند اصل کار در تفسیر موضوعی این نیست.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی افزود: در نگاه شهید صدر، هدف تفسیر موضوعی دستیابی به نظریه است که برتری این شهید بزرگوار در تفسیر است؛ در کتاب خود با عنوان «نظریه‌پردازی قرآن بنیان، ساخت مدل مفهومی روش تفسیر موضوعی شهید صدر» نوشته‌ام که شهید صدر به طور دقیق از تفسیر موضوعی چه چیز را مراد می‌کند.

وی احتمال داد: شاید اگر از ابتدای انقلاب به طور دقیق به روش موضوعی شهید محمد باقر صدر راه پیدا می‌کردیم، الان دستمان در نظریه‌های قرآن بنیان و دین‌بنیان در حل مسائل خود آورده بیشتری داشتیم.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین بهمنی یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد تفسیر موضوعی شهید صدر را دستیابی به نظریه توصیف و تصریح کرد: هرچند این ویژگی بسیار ارزشمند است، اما شهید صدر به همین بسنده نمی‌کند و از بین انواع و مراتب نظریه‌ها چشم به نظریه‌های کلان، جهان شمول، فوق العاده و حتی به عبارتی فرا کلان را مراد می‌کند که تمام مسائل بزرگ بشری را حل کند. این ویژگی در ویژگی است.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به روش بسیاری از مفسران که برای تبرک، قرآن را تا انتها معنی می‌کنند، بدون اینکه خود را مسئول بدانند که مسأله‌ای را با قرآن حل کنند اظهار داشت: علامه شهید محمد باقر صدر به دنبال شناسایی مسائل مهم بشر و ارائه آن‌ها به ساحت قرآن بود.

وی ادامه داد: مفسر موضوعی که بر پایه روش تفسیری شهید صدر عمل کند، یک مسأله‌شناس است؛ بلکه مسائل کلان بشری را در هاضمه خود هضم می‌کند، یک مسأله را برمی‌گزیند و کوشش می‌کند با داده‌های قرآنی به فرمول، سامانه و داده‌های علمی برسد که بتواند آن مسأله کلان را حل کند.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین بهمنی افزود: مفسر موضوعی با روش تفسیر موضوعی شهید صدر زمان‌شناس هم هست؛ او ناگزیر است که زمان خود و تمام مؤلفه‌هایی که زمان را روشن کنند را بشناسد و در درون این مسائل، مسائل کلان را تشخیص دهد.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در ارائه مثالی اظهار داشت: شهید محمد باقر صدر تشخیص می‌دهد که نخبگان فکری جهان اسلام به ماتریالیست تاریخی مبتلا هستند؛ نخبگان اسلامی در مسائل اقتصادی به راه حل‌های غیر اسلامی تن داده‌اند؛ بنابراین در کتاب اقتصادنا کوشش می‌کند که مبانی و پایه‌های اقتصاد اسلامی را بیان کند.

وی ادامه داد: شهید صدر به کوچه‌های نجف نگاه نمی‌کرد، بلکه کل جهان اسلام و مسلمانان جهان را در نظر می‌گرفت و تشخیص می‌داد، این‌ها به چه چیزهایی مبتلا هستند؛ این نظریه‌پردازی را یک ویژگی‌هایی ایجاد می‌کند؛ چون مسائل کلان هستند باعث می‌شود که در دیدن قرآن نیز کل نگر باشد و کل قرآن نگاه کند؛ بنابراین یکی از ویژگی‌های فوق العاده شهید صدر کل‌نگری است.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین بهمنی با اشاره به صحبت شهید صدر مبنی بر اینکه من در تفسیر موضوعی مکمل تفسیر ترتیبی هستم اظهار داشت: تفسیر ترتیبی نمی‌تواند اهداف ما را تأمین کند، تفسیر موضوعی از تمام آورده تفسیر ترتیبی استفاده می‌کند و خودش چیز دیگری است.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی به تفسیر بر اساس ترتیب نزول اشاره کرد و گفت: برخی تفاسیر مختلف را در عرض تفسیر موضوعی شهید صدر قلمداد می‌کنند، در حالی که هیچ یک در عرض آن نیست؛ تمام تفاسیر خوراکی برای تفسیر موضوعی شهید صدر است تا منتج به نظریه شود.

وی تصریح کرد: تا به حال هیچ تفسیری نیافته‌ام که در عرض تفسیر موضوعی شهید صدر قرار گیرد. یعنی ظرفیت فوق‌العاده روش تفسیر موضوعی شهید صدر تمام روش‌های معتبر را در درون و هاضمه خود قرار می‌دهد؛ روش‌های گذشته و آینده می‌توانند در درون روش تفسیر موضوعی شهید صدر به عنوان دلالت‌هایی برای رسیدن به نظریه استفاده شوند؛ حتی مورد تصور نیست که روش تفسیری بسازیم که نتواند در دل روش تفسیری شهید صدر جای گیرد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین بهمنی در بخش دوم سخنان خود اظهار داشت: شهید صدر داده‌های گزاره‌ای جهان شمول قرآن را علمی می‌داند؛ یعنی فرازمان و فرا مکان هستند و عمومیت دارند؛ وقتی این ویژگی‌ها را داشتند، این‌ها علمی می‌شوند. اگر چنین داده‌هایی در قرآن سراغ داریم، پس قرآن یک منبع علمی است؛ چون روابط علی را می‌گوید که ما هیچ وقت به آن دست پیدا نمی‌کنیم؛ برای مثال می‌گوید که اگر امتی چنین کند چنان می‌شود؛ چون خیلی از انسان‌ها نمی‌توانند خیلی از موارد را تجربه کنند، و مؤلفه‌های آن را کشف کنند؛ این را فقط خالق انسان‌ها و جوامع می‌تواند بگوید.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ابراز داشت: یکی از مبانی قرآن شناسی شهید صدر مشتمل بر داده‌های علمی است که کلان هستند؛ در علوم مرسوم، مسائل تجربی می‌گوید الف ب است چون تجربه می‌گوید؛ دانشمندان علوم عقلی می‌گویند الف ب است چون عقل و منطق می‌گوید؛ اما شهید صدر می‌گوید الف ب است چون خالق الف و ب می‌گوید؛ این خالق می‌گوید یعنی وحی. هرچند مواردی از فرمایشات خالق را می‌توان به آزمایشگاه برد، اما همه را نه.

وی با اشاره به مقالات و کتاب‌هایی که فرقی میان سنت‌های اجتماعی و تاریخی قائل نیستند اظهار داشت: سنت‌های تاریخی در دیدگاه شهید صدر غیر از سنت‌های اجتماعی است؛ سنت‌های اجتماعی امر اعم است؛ شهید صدر دقیق از سنت تاریخی، الزاماً سنت اجتماعی را به معنای عام مراد نمی‌کند. میان تمدن، امت و تاریخ یک رابطه نزدیک است؛ در نوشته‌های شهید صدر؛ هر اجتماعی ایجاد امت نمی‌کند، هر اجتماعی تاریخ ایجاد نمی‌کند؛ بنابراین سنت‌های تاریخی غیر از سنت‌های اجتماعی هستند؛ سنتی که باید در امم ظاهر شود.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین بهمنی در جمع‌بندی مطالب خود گفت: هر کدام از چهار ویژگی تفسیر موضوعی شهید صدر ویژگی‌های دیگری دارد؛ نخستین ویژگی از چهار ویژگی اصلی روش تفسیر موضوعی شهید صدر این است که هدف این تفسیر رسیدن به نظریه‌پردازی است؛ دوم اینکه این نظریه‌پردازی ناظر به مسائل کل بشر است و در نتیجه به تعبیر خود ایشان، به حقایق کبری می‌رسد؛ ویژگی سوم این است که ایشان کل نگر است و در مقابل هر نوع تفسیر جزء نگر قرار دارد؛ چهارم اینکه عصری است یعنی مطابق با مسائل عصر خود با قرآن تعامل می‌کند.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی خواندن کتاب «المدرسة القرآنیه» منتشر شده به وسیله پژوهشگاه شهید صدر را علاقمندان شهید صدر و روش تفسیر موضوعی ایشان پیشنهاد کرد و گفت: هر بار این کتاب را می‌خوانم به جزئیات جدیدی دست پیدا می‌کنم که باعث شده است این کتاب برایم فوق العاده جذاب و دوست‌داشتنی باشد.

دکتر گلشنی از ادعای شانسی بودن مسائل به وسیله دانشمندان غربی در زمان شهید صدر سخن گفت و تصریح کرد: شهید صدر با استفاده از استقرا، علیت را اثبات کرد که اکنون برخی از بزرگ‌ترین دانشمندان غربی به این مسیر اثبات، وارد شده‌اند.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه شهید صدر، هفتمین نشست از سلسله‌ نشست‌های علمی «اندیشۀ صدر» که به مناسبت چهلمین سالگرد شهادت شهید محمد باقر صدر برگزار می‌شود، امشب با موضوع «شهید صدر، مظهر نبوغ، شهامت، جامع‌نگری و آگاهی از مقتضیات زمان» با حضور دکتر مهدی گلشنی، استادممتاز دانشگاه صنعتی شریف به صورت مجازی برگزار و از صفحه رسمی اینستاگرام پژوهشگاه شهید صدر پخش شد.

استادممتاز دانشگاه صنعتی شریف، نبوغ، شهامت، رفتار اخلاقی، جامع‌نگری و آگاه به مقتضیات زمان بودن شهید صدر را از برجسته‌ترین ویژگی‌های ایشان دانست و گفت: شهید صدر، آیت‌الله مطهری و علامه جعفری از نوابغ جهان اسلام بودند که با ویژگی‌های خود در جهان علم تأثیر گذاشتند.

وی از حرکت سیاسی شهید صدر در دعوت مردم عراق برای راهپیمایی در عصر 22 بهمن 57 صحبت کرد و اظهار داشت: شهید صدر می‌فرماید «در امام خمینی ذوب شوید، همان‌طور که امام خمینی در اسلام ذوب شدند».  الاسلام یقود الحیات شهید صدر در حمایت از انقلاب اسلامی است که مسائل اقتصاد و حکومت و… را از دیدگاه اسلام بررسی کرده بودند و این توجه ایشان به انقلاب اسلامی در ایران را نشان می‌دهد.

دکتر گلشنی درباره تواضع و اخلاق شهید صدر تصریح کرد: جمع علم و اخلاق در افراد بسیار کم است؛ به‌ویژه در قرن حاضر و خصوصاً در ده‌های اخیر. بسیاری از علمای دانش‌های مختلف، به‌دلیل حاکمیت سکولاریسم، علم همراه با اخلاق ندارند و افرادی متکبر هستند و گمان می‌کنند همه‌چیز را می‌دانند؛ اما مرحوم شهید صدر همان‌طور که در قله علمی بود در اخلاق هم در درجات بالایی بود.

استادممتاز دانشگاه صنعتی شریف در بیان خاطره‌ای ابراز داشت: چهار پنج سال بعد از انقلاب به سوئد سفر کرده بودم. سفیر ایران در سوئد که شاگرد من در دانشگاه در رشتۀ فیزیک بود گفت من یک فرد لیبیایی را به سفارتخانه دعوت می‌کنم که شما ایشان را ببینید. او می‌گفت با یک تاجر عراقی هم‌سفر شدیم از لیبی به عراق. او شیعه بود و باهم صحبت کردیم و من شیفته شدم بیشتر درباره شعیان بدانم. از او درخواست کردم که عالمی شیعی را به من معرفی کند تا با او دیدار کنم. مرا نزد شهید صدر برد. با دیدن شهید صدر بلافاصله شیعه شده بود و شهید صدر این‌قدر بر این فرد تأثیر گذاشته بود که به سفارتخانۀ ما اصرار داشت که در جنگ ایران و عراق در جبهۀ ایران اسلامی شرکت داشته باشد.

وی با ابراز تأسف از کم بودن افرادی که نیاز کشور را بدانند و بنا بر آن تلاش علمی خود را انجام دهند گفت: شهید صدر در جواب شبهات غرب، کتاب‌های متعددی نوشت که یکی از آنها فلسفتنا بود؛ شهید صدر این کتاب را در 24 سالگی نوشت.

دکتر گلشنی در پاسخ علمای اسلامی به مارکسیسم، پوزیتیویسم و روند آنها در سال‌های گذشته ابراز داشت: مرحوم مطهری، علامه طباطبایی و شهید محمدباقر صدر حواس خود را جمع کردند که هم به شبهات مارکسیست‌ها و هم پوزیتیوست‌ها پاسخ دهند؛ اوضاع را تغییر دادند و زمینه را برای تغییر وضعیت آماده کردند. در دوره ایشان مارکسیست بازار داغی داشت و ایشان این مکتب را به چالش کشید. مسئله دیگر آن دوره، پوزیتیویسم بود که علامه صدر به آن پرداخت؛ اگر به صدر اسلام بنگریم می‌بینیم عالمان تمدن اسلامی به عوامل مادی و هم غیرمادی معتقد بودند و جهان‌بینی توحیدی داشتند؛ در قرون وسطی هم مسیحیت همه‌چیز را در پرتو خداوند می‌دیدند تا اینکه دوره علم جدید پیش آمد.

استادممتاز دانشگاه صنعتی شریف با اشاره خاص به نظریه کوانتوم، گفت: کوانتوم می‌گفت زمانی که به اتم برسید دیگر «شانس» حاکم است؛ به دلیل اهمیت مسئله علیت شهید مطهری در کتب خود و شهید صدر در فلسفتنا به آن پرداختند و گفتند که اگر شما علت را نیافتید، دلیل نبود علت نیست و نمی‌توانید به‌سراغ شانس بروید.

وی با اشاره به اینکه انیشتین و پلنک نیز علیت را اصل‌الاصول می‌دانستند اظهار داشت: علامه صدر علیت را اصل می‌دانست و از آن به‌شدت دفاع کرد؛ اما اعتقاد داشت به‌وسیله دیگری باید آن را اثبات کرد. شهید صدر چهل پنجاه سال از زمان خود جلوتر بود. اگر بخواهیم قانون عامی را بپذیریم باید اصل علیت را قبول کرده باشیم البته با اثبات اصل عدم تناقض و غیره؛ درحالی‌که هنوز هم بعضی دانشمندان عربی همان حرف شانس و مانند آن را بیان می‌کنند.

دکتر گلشنی در بیان مسیر اثبات علیت شهید صدر گفت: این اندیشمند جهان اسلام اصل استقرا را اصلاح کرد و آن را برای اثبات اصل علیت به کار گرفت.

استادممتاز دانشگاه صنعتی شریف ادامه داد: شهید محمد باقر صدر احتمالات و آمار را که بخش مهمی از ریاضیات است، فراگرفت؛ این فراگیری سبب ورود ایشان به زبان علم روز شد؛ شهید صدر با چنین علمی می‌گوید «وقتی که ما چند مورد را انجام دادیم و نتیجه مشابه به‌دست آوردیم، در ذهن ما اثر می‌گذارد که ممکن است درست باشد؛ بیشتر آزمایش می‌کنیم و درجه اطمینان ما بیشتر می‌شود؛ و به یقین نزدیک‌تر می‌شویم». البته در این مسیر دانشمندان دیگری هم حرکت کرده‌اند.

وی تأکید کرد: شهید صدر زمانی به این مسأله اشاره کرد که حتی در غرب کسی چنین توجهی به این مسأله نکرده بود؛ به تازگی دانشمندان غربی روی استقرا و اینکه از روی چند آزمایش می‌توانیم نتیجه قطعی بگیریم کار خود را شروع کرده‌اند.

دکتر گلشنی با اشاره به نظر بزرگ‌ترین فلاسفه غرب مبنی بر اینکه ما هیچ‌وقت به یقین نمی‌رسیم، اظهار داشت: قرن نوزدهم همه فکر می‌کردند که به آخر علم رسیده‌اند، اما در قرن بیستم با رسیدن به معلومات جدیدی در اتم و مانند آن، نتیجه گرفتند هیچ‌وقت به انتهای علم نمی‌رسند.

استادممتاز دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به نظرات دانشمندان غربی تصریح کرد: سر نخ ایده استقرا و اینکه به یقین نمی‌رسیم و تنها به آن نزدیک می‌شویم، از جهان اسلام و با مرحوم شهید صدر آغاز شد.

وی با اشاره به ابعاد مختلف زندگی شهید صدر در علوم اجتماعی، سیاست، علم و مذهب اظهار داشت: شهید صدر با کسی تعارف نداشت؛ ایرادات بزرگان جهان اسلام را تذکر می‌داد و به حرف ایشان توجه می‌شد.

دکتر گلشنی درخواست کرد: درباره علیت و استقرا که شهید صدر باب آن را گشوده است، کار بیشتری انجام شود؛ شهید صدر این کتاب را در سن 24 سالگی نوشته است؛ لازم است تحقیقات ایشان ادامه پیدا کند.

استادممتاز دانشگاه صنعتی شریف در تأکید برای ادامه مسیر شهید صدر تصریح کرد: تمام علمای بزرگ ترجیح می‌دادند که روی کارهایشان نقد و بررسی صورت گیرد؛ خواجه نصیر کارهای ابن‌سینا را ادامه داد و کارها و اندیشه‌های شهید صدر نیز باید پیگیری شود. بنابراین کسانی هم باید راه شهید صدر را ادامه دهند.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه شهید صدر، ششمین نشست از سلسله‌ نشست‌های علمی «اندیشۀ صدر» که به مناسبت چهل‌ویکمین سالگرد شهادت شهید سید محمدباقر صدر برگزار می‌شود، با موضوع «شهید صدر و آنچه از او باید بدانیم» با حضور حجت‌الاسلام‌والمسلمین علیرضا پناهیان، سخنران برجسته دینی به صورت مجازی برگزار و از صفحه رسمی اینستاگرام پژوهشگاه شهید صدر پخش شد.

این سخنران برجسته دینی که در سالروز شهادت علامه شهید محمد باقر صدر (ره) سخن می‌گفت، اظهار داشت: شهید صدر خدمات زیادی را به جامعه اسلامی ارائه کرد؛ او مصداق بارز حدیث رسول خدا است که با شهادتش ثلمه‌ای جبران ناپذیر به اسلام وارد شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان شهید صدر را تنها علامه ندانست و توضیح داد: او تنها یک علامه، یک مرجع تقلید، مفسر، عالم و فقیه نبود؛ شهید صدر تمام این ویژگی‌ها را داشت؛ به‌گونه‌ای‌که تعبیر مناسبی برای بیان حقیقت وجود شهید صدر نیست.

وی تصریح کرد: با اینکه شهید صدر فعالیت‌های اجتماعی گسترده‌ای داشت اما غریب بود؛ چهل سال از شهادت ایشان می‌گذرد اما باز از آن غربت بیرون نیامده است و من حرکت پژوهشگاه شهید صدر برای زنده کردن نام و یاد ایشان را می‌ستایم. امیدوارم که غربت ایشان برطرف شود و جامعه و جهان اسلام از انوار علمی، معرفتی و قدسی این عالم فرزانه استفاده کند.

این سخنران برجسته دینی به آشنایی خود با برخی شاگردان شهید صدر و تحصیل در محضر ایشان اشاره کرد و اظهار داشت: خدا می‌داند اگرطلبه‌ای با سبک نگاه ایشان آشنا شود چه برکاتی در جامعه اسلامی خواهد داشت؛ من این شهید بزرگوار را از کتاب‌ها و شاگردانشان می‌شناسم.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین پناهیان به نمونه‌هایی از نبوغ شهید صدر در تألیفاتش اشاره کرد و اظهار داشت: برجسته‌ترین ویژگی شهید صدر عقل وافرش بود؛ شهید محمدباقر صدر همه ویژگی‌های نبوغ، حافظه قوی، سرعت انتقال بالا، تفکر سیستماتیک، نگاه نظام‌مند، حکمت، پاسخگویی حکیمانه، نویسندگی، ادبیات نو و ادبی، شخصیت اجتماعی، شخصیت سیاسی و انقلابی، عملکرد نستوه و آینده‌نگری را داشت؛ و باید گفت یا تمام این ویژگی‌ها در مقابل عقل ایشان هیچ بود و یا تمام این ویژگی‌ها نشانه وفور عقل ایشان بود.

وی ادامه داد: آن چیزی که در شهید صدر می‌بینید وفور عقل است، فوران و آتشفشان عقل است که به دامنه‌ها می‌ریزد و جهان را متحول می‌کند. حکمت و قدرت فقهی شهید صدر که در علوم مختلف جلو رفته است، از عقل وافر اوست.

این سخنران برجسته دینی اضطرار و احتیاج این زمان به عقل را بیش از هر زمان دیگر دانست و گفت: در روایت آمده است که آخرالزمان شیعیان به جان هم می‌افتند و همدیگر را تکفیر می‌کنند؛ حال چرا این‌گونه است؟ شیعیانی که قدرت و فهم زیادی پیدا کرده‌اند چرا اینقدر اختلاف نظر پیدا می‌کنند؟ این اختلاف نظر مربوط به نبود علم نیست، بلکه به عقل مربوط است؛ آن چیزی که اولویت‌ها را مشخص می‌کند عقل است.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان افزود: علم بسیار ارزان شده است؛ با تجهیزات فعلی علم را در اختیار دارید و می‌توانید احادیث، روند استنباط و هر مورد دیگر را در نرم‌افزارهای رایانه‌ای ببینید؛ این اختلاف شیعیان با همدیگر بر سر علم نیست؛ همه از فلان روایت و فلان آیه قرآن خبر دارند، اما مشکل در برداشت از روایات است؛ مشکل در قدرت جمع‌بندی، قدرت تولید راهبرد در مسائل مختلف تربیتی و نظری و تشخیص اولویت‌ها است.

وی تصریح کرد: امروز بیش از چهل سال پیش به شهید صدر نیاز داریم؛ امروز باید ایشان را برای رشد عقل، طرز تولید راهبرد، حکمت عملی در عرصه‌های اجتماعی و عرصه‌های فردی الگو قرار دهیم.

این سخنران برجسته دینی با اشاره به مطالعات خود در زمینه‌های مختلف ابراز داشت: تردید ندارم بر من واجب است نظر شهید صدر را در هر موضوعی مطالعه کنم؛ ما عاقل‌تر از ایشان نداریم؛ نمی‌خواهم باب مقایسه را باز کنم؛ بی‌شک امام خمینی (ره) را فوق‌العاده می‌دانیم اما امام خمینی (ره) در عرصه عمل وارد شدند و عقلانیت را در جامعه عملیاتی کردند. رهبر معظم انقلاب هم دارای تفکر استراتژیک هستند؛ دانشمندان استراتژیک می‌گویند کسی مسائل پیچیده را حل می‌کند که دارای تفکر استراتژیک باشد.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان با اشاره به قدرت تفکر راهبردی شهید صدر که نتیجه عقلانیت وافر اوست گفت: شهید صدر عقلانیت جمهوری اسلامی را تئوریزه کرد؛ بنده به خاطر عظمت کلام شهید صدر که فرمود «با پیروزی این انقلاب ابرقدرتی پا به عرصه جهان می‌گذارد که با وجود آن دیگر ابرقدرت‌های موجود ابرقدرت نخواهد ماند» صورت به خاک قبرش می‌گذارم. آن موقع چه کسی این حرف را باور می‌کرد؟ اکنون هم بعضی سیاسیون این حرف را درک نمی‌کنند و نمی‌فهمند؛ فعالیت سیاسی و مطالعه برای درک این مطلب کافی نیست، بلکه عقل لازم است.

وی توصیه کرد: اگر با شهید صدر آشنا شوید، احساسی عمیق را تجربه خواهید کرد که چرا شهید صدر را به این زودی از دست دادیم و صدام را لعنت خواهید کرد. آن ملعون، شهید صدر را با شلیک خودش به شهادت رساند. و البته قابل توجه است که سقوط صدام نیز دقیقاً در سالگرد شهادت شهید صدر اتفاق افتاد.

این سخنران برجسته دینی ابراز داشت: شهید صدر را باید شناخت و شناساند، نه به خاطر اینکه فقیه اسلامی بود، نه به دلیل سادات بودنش، نه به دلیل تأثیرات اجتماعی شگرفی که در آن زمان داشت و یک تنه عراق را از کام مارکسیست‌ها بیرون کشید، نه به دلیل آثار، تأثیرات و عظمتش، بلکه شهید صدر را باید شناخت به خاطر نیازی که امروز به او داریم؛ اکنون بیش از هر زمان دیگر به این عقلانیت، به این ادبیات عقلانی و این تفقه فوق العاده عقلانی نیاز داریم.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین پناهیان گفت: راه انتقال هر کتاب و جنبه علمی دانایی به دیگران مشخص است؛ اما چگونه باید حکمت را منتقل کرد؟ در روایات مختلف آمده است که حکمت را خدا می‌دهد، حکیم عالم بدون معلم است.

وی مهمترین راه تعلیم حکمت را نشست و برخاست با یک حکیم عنوان کرد و اظهار داشت: رسول الله (ص) برای تعلیم حکمت علی (ع) را به میدان آورد و با حکمتی که در جان علی جاری کرده بود قصد داشت حکمت را به دیگران آموزش دهد؛ فرمود «علی دار الحکمه، علی خانه حکمت است».

این سخنران برجسته دینی تصریح کرد: خداوند نعمت عقل و حکمت را بر شهید صدر تمام کرده بود؛ اگر بخواهیم در زمان خودمان حکمت درگیر با مسائل عینی و اجتماعی را فرا بگیریم، بی‌تردید بی‌نظیرترین الگوی فراگیری حکمت از شخص علامه شهید صدر بزرگوار است و می‌توان از طریق معاشرت با سیره و اندیشه ایشان به‌سوی این حکمت حرکت کرد.

وی افزود: عقل و درایتی حکیمانه برای پیدا کردن راه لازم است؛ برای تحقق حکمت باید در مقابل حکیمان زانو بزنیم؛ شهید صدر روش عقلانی فقاهت را ارتقاء دادند؛ وقتی عقلانیت را در فقه جاری کردند این اتفاق را در اوج رقم زدند که باز هم باید از ایشان درس گرفت؛ از ذره‌ای از حرکات و سکنات ایشان نباید فاصله گرفت.

وی پیدا کردن راه در آخرالزمان را با علم بدون حکمت، امکان‌ناپذیر توصیف کرد و گفت: آوردن دانش به عرصه عمل، بویژه برنامه جامع عملی برای یک جامعه و بویژه در سیاست، نیازمند حکمت است، وگرنه انسان دچار تشخیص‌های باطل می‌شود.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان به برخی یاران نزدیک حضرت امام خمینی (ره) و تعابیر امام (ره) درباره ایشان اشاره کرد و گفت: برخی از افراد که شرایط را درک می‌کردند، در همان زمان می‌گفتند که فردی مانند شهید صدر باید به امام کمک کند و با مقایسه برخی با شهید صدر به حق مخالفت می‌کردند.

این سخنران برجسته دینی به بررسی تمام حرکت‌های شهید صدر به عنوان حرکتی سنجیده و دقیق توصیه کرد و ادامه داد: علم هم پیشرفت می‌کند و هر کس ممکن است خطا کرده باشد و این سخنان به‌معنای غیرقابل نقد و ارتقا بودن شهید صدر نیست؛ اما در مجموع مهندسی فکری شهید صدر بی‌نظیر است و به این سادگی نمی‌توان به آن خدشه‌ای وارد کرد؛ مهندسی علمی او و مفاهیمی که توانست در کنار هم قرار دهد و نظام‌مند به آن نگاه کند، در ایشان منحصر به فرد است؛ بویژه اینکه ایشان نظام‌مند به فقه نگاه کرد و ادبیات فقه نظام را آفرید.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان افزود: حتی می‌شود درک شهید صدر را برای عقلانیت ملاک قرار داد؛ هر کدام از اندیشمندان باید شهید صدر را تکمیل کند و آن را ادامه دهد؛ اما نمی‌شود وی را انکار کرد؛ نیاز امروز ما اهل حکمت و دانش است؛ نیاز امروز ما به تحلیل سیاسی است؛ باید کتاب‌هایی برای حکمت سیاسی شهید صدر با تحلیل عالمانه تألیف شود تا آن را بیاموزیم؛ باید اندیشه‌ورزی در عرصه سیاسی را از ایشان یاد بگیریم.

وی در بیان مصادیقی از فعالیت‌های سیاسی شهید صدر و چرایی انجام این فعالیت‌ها ابراز داشت: چه شد که شهید صدر برای علمای نجف مجمعی تشکیل داد؟ نهاد تشکیلاتی برای عالمان در نجف اشرف تأسیس کرد؟ باید عظمت کار این شهید بزرگ را دریابیم؛ کسی خواست تشکیلاتی راه بیاندازد باید الگوی کار شهید صدر را نگاه کند؛ چرا برای اولین بار برای شیعه حزب تشکیل داد؟ اخلاق تشکیلاتی را باید از شهید صدر آموخت که چگونه ایشان شخص خودش را فدای ارتقای جمع می‌کرد که یک نمونه از این ویژگی در مقالاتی که ایشان برای جماعة‌العلمای نجف می‌نوشت دیده می‌شود.

این سخنران برجسته دینی با توجه به استفاده شهید صدر و خواهرش از ظرفیت اربعین و همراه کردن مردم در مقابله با صدام ابراز داشت: او و خواهر گرامی‌اش اباعبدالله را محور وحدت مردم قرار دادند و مقابل رژیم سفاک بعثی ایستادند؛ شهید صدر و خواهرشان شاگردان مکتب عاشورا بودند و ما را یاد ازخودگذشتگی‌های امام حسین (ع) و خواهر با وفایشان می‌اندازند؛ شهید صدر و خواهرش هم قدم جای قدم‌های اهل بیت گذاشتند و ما به این شیعیان بزرگوار افتخار می‌کنیم.

دکتر محسن اسماعیلی عضو مجلس خبرگان رهبری شهید صدر را ذوب در هدف و ایمان خود توصیف کرد و گفت: شهید صدر ذوب در هدف و ایمان خود بود.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه شهیدصدر، پنجمین نشست از سلسله‌ نشست‌های علمی «اندیشۀ صدر» که به مناسبت چهل‌ویکمین سالگرد شهادت شهید سید محمدباقر صدر برگزار می‌شود، امشب با موضوع «شرح صدر؛ تحلیل آرا، اندیشه‌ها و سیره عملی شهیدصدر» با حضور دکتر محسن اسماعیلی، نمایندۀ مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری و عضو سابق شورای نگهبان به‌صورت مجازی برگزار و از صفحه رسمی اینستاگرام پژوهشگاه شهید صدر  پخش شد.

نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری شهید محمد باقر صدر را نابغه علمی ارزنده جهان دانست و گفت: این چهره علمی این ظرفیت را دارد که افتخار مسلمانان در جهان بشریت باشد.

وی ادامه داد: کسی که بتواند در هفده سالگی کتاب گرانقدر «فدک» را بنویسد، در شرایط سخت روحی و اوج مبارزات سیاسی اجتماعی «فلسفتنا» را در کمتر از ده ماه بنویسد و آثار با برکت دیگری را در مدتی کوتاه به نگارش در آورد موجب افتخار است.

دکتر اسماعیلی مجموعه آثار شهید صدر که به وسیله پژوهشگاه تخصصی شهید صدر در 21 جلد منتشر شده است را مورد توجه قرار داد و اظهار داشت: این همه فعالیت‌های سیاسی اجتماعی به همراه تألیف این تعداد کتاب ارزشمند، نشان دهنده نبوغ و زندگی با برکت 46 ساله شهید صدر است.

نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری با اشاره به اساتید شهید صدر که از بزرگان جهان اسلام به حساب می‌آمدند و مد نظر قرار دادن وزانت علمی شهید صدر و رسیدن به مرجعیت در سن 36 سالگی ابراز داشت: شهید صدر که مرجعی با مقبولیت عمومی بود، عمده تألیفات خود را در یک مرحله بدون بازبینی نوشته است که نشان از نبوغ اوست.

وی به خواندن کتاب «شرح صدر» توصیه کرد و گفت: کتاب «شرح صدر» تألیف نعمانی، یکی از نزدیک‌ترین شاگردان شهید صدر، به وسیله پژوهشگاه شهید صدر به فارسی روان ترجمه شده است. نعمانی آنچنان به شهید صدر نزدیک است که در زمان زندانی شدن ایشان در خانه، همراه او بوده است.

دکتر اسماعیلی خواندن کتاب «نا» و «خاطرات خانواده شهید صدر» را نیز به علاقمندان شهید محمد باقر صدر توصیه کرد و افزود: سال 99 برای صدر پژوهان سال خوبی بود چون حداقل سه کتاب ارزشمند درباره این شخصیت بزرگ جهان اسلام به چاپ رسید که مکمل و مصدق یکدیگر هستند؛ کسانی که قصد آشنایی با شخصیت گرانقدر شهید صدر را دارند بهتر است هر سه کتاب مذکور را مطالعه کنند.

نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری زندگینامه شهید صدر را درس اخلاقی کامل توصیف و تصریح کرد: با توجه به فرصت کم این جلسه، تنها جنبه‌های اخلاقی و اخلاص شهید صدر را محور بحث خود قرار می‌دهم.

وی گفت: اخلاق و اخلاص، رمز موفقیت شهید صدر و تأثیرگذاری او در جهان اسلام است؛ پاکی روح و زلالی باطن او باعث شد تا خداوند متعال به این شخصیت ارزنده عنایت کند.

دکتر اسماعیلی با اشاره به حدیثی از امام علی (ع) اظهار داشت: شهید صدر بدون ظاهر سازی و ریا از تمام مظاهر دنیا دل بریده بود؛ معیشتش مانند معیشت ضعیف‌ترین مردم و طلبه‌های زمان خودش بود. همسرش نقل می‌کند که مدت مدیدی تنها یک قبا داشت که هر بار آن را می‌شست و می‌پوشید و هدایایی که به او می‌دادند به حوزویان دیگر اهدا می‌کرد؛ حتی زمانی که می‌توانست شرایط بهتر اقتصادی داشته باشد، خود را در سخت‌ترین شرایط معیشتی قرار داده بود تا همسنگ پایین‌ترین اقشار جامعه باشد.

نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری عنوان کرد: شهید صدر ذوب در هدف و ایمان خود بود . بعد اعلام حکم اعدام پنج نفر از شاگردانش، سوگند یاد کرد «به اعدام پنج فرزند خود راضی‌تر هستم». این از خود گذشتگی تنها در مادیات و خوراک و پوشاک نبود بلکه از تمام اعتباریات چشم پوشیده بود.

وی با اشاره به اینکه مرجعیت دینی بالاترین آرزوی یک طلبه است گفت: شهید صدر در سن 36 سالگی به مرجعیت رسید و محبوبیت عامه پیدا کرد، اما وقتی انقلاب اسلامی به پیروزی رسید در نوشته‌ای اعلام می‌کند که «من از مرجعیت کناره‌گیری می‌کنم و در مرجعیت امام خمینی ذوب می‌شوم، این مرجعیت امام خمینی است که اهداف ما را محقق می‌کند».

دکتر اسماعیلی ادامه داد: بعد به شاگردان خود توصیه می‌کند که در امام خمینی ذوب شوید، همان گونه که او در اسلام ذوب شده است؛ بارها نیز اعلام می‌کند که اگر امام خمینی به من دستور دهد که من در یکی از روستاهای ایران زندگی کنم و اسلام را یاری کنم، من لحظه‌ای درنگ نخواهم کرد.

نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری تعامل شهید صدر و شاگردان و نمایندگانش را مورد توجه قرار داد و ابراز داشت: شهید صدر به نمایندگان خود اجازه می‌داد که او را نقد کنند؛ در مواردی الفاظ گزنده‌ای برای او می‌نوشتند اما این شخصیت برجسته جهان اسلام در پاسخ، نامه‌هایی پر سوز و سرشار از احساس به نمایندگان خود نوشته است.

وی شهید صدر را دانشمندی بزرگ، معلمی توانا و مربی موفق توصیف و تصریح کرد: جمع این ویژگی‌ها است که شهید صدر را در بین همگنان خود برجسته کرده است؛ هر فرد در یکی از موارد ذکر شده قوی است؛ در حالی که شهید صدر در هر سه مورد توانایی بالایی داشت.

دکتر اسماعیلی در بیان خاطره یکی از شاگردان شهید صدر که به ایشان گفته بود از خودتان هم مطالبی بنویسید گفت: شهید صدر پاسخ می‌دهد «خون من همه چیز از سرنوشت من را خواهد گفت، من جز اسلام به چیزی فکر نمی‌کنم؛ تو اگر خواستی برای دیگران تعریف کن».

نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری ادامه داد: تأثیر دانش شهید صدر بر جهان، مبتنی بر این منش است؛ حتی اگر کسی دانشی به اندازه شهید صدر داشته باشد، تا چنین منشی نداشته باشد، نمی‌تواند تحول و نفوذی اینچنین در جهان داشته باشد؛ این بخشی از زندگی شهید محمد باقر صدر است که متفکران و هنرمندان می‌توانند در قالب‌های مختلف به آن بپردازند.

وی دغدغه‌مند بودن شهید صدر را مورد توجه قرار داد و گفت: بسیاری دانش، اخلاق و تقوای بسیار بالایی دارند اما درد جامعه را ندارند و منزوی هستند.

دکتر اسماعیلی یکی دیگر از وجوه تمایز شهید صدر را حضور دردمندانه او در جامعه توصیف کرد و ادامه داد: نه تنها شهید صدر خود را در پای آرمان‌های خود فدا می‌کند، بلکه در سلوک عملی مانند سلوک علمی، این دردمندی را حفظ می‌کند. او دغدغه اصلاح جامعه و پیشرفت مسلمانان و جهان اسلام را دارد که البته به این خاطر به او فشارهای خرد کننده‌ای آوردند.

نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری در اشاره به تألیفات نوآورانه فقه و اصول شهید صدر گفت: برآورده کردن نیازهای مردم بویژه نسل جوان در اولویت است، فلسفتنا، اقتصادنا و الاسس المنطقیه در این مسیر نوشته شده است. شهید صدر مانند شهید مطهری پاسخگوی سخت‌ترین شبهات زمانه خود بود.

وی درباره رمز شکوفایی شهید صدر اظهار داشت: او خود را ظرفی برای اندیشه‌های دیگران قرار نداده بود؛ شهید صدر علاوه بر دانستن اندیشه‌های دیگران، فکر می‌کرد؛ او هر روز صبح به زیارت امیرالمؤمنین (ع) می‌رفت و درباره درس‌های آن روز فکر و تأمل می‌کرد؛ این یکی از دلایلی بود که او را فردی مبتکر ساخته بود.

دکتر اسماعیلی درباره نگاه شهید صدر به عبادات گفت: شهید محمد باقر صدر به کیفیت عبادت بیش از کمیت آن توجه می‌کرد؛ خدمت به جامعه بشری را عبادت می‌دانست و به این جهت است که تنها به واجبات و مستحبات مهم اکتفا می‌کرد. همسرش می‌گوید او نوشتن را بر مستحبات ترجیح می‌داد.

نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری بازنگری شهید صدر در نظام درسی و حتی زعامت حوزه علمیه را مورد توجه قرار داد و اظهار داشت: چون کسی او را در این زمینه یاری نمی‌کند خودش دست به کار می‌شود؛ برای تغییر برنامه آموزشی حوزه‌ها، کتاب‌های سه جلدی حلقات اصول را تألیف می‌کند و در نامه‌ای اشاره می‌کند که قصد نگارش کتب «دروس فی علم الفقه» را دارد که متأسفانه به شهادت می‌رسد.

وی درباره دیدگاه شهید صدر به مرجعیت تصریح کرد: شهید صدر می‌گوید هر مرجع باید ادامه راه مرجع قبلی را بپیماید یعنی هر مرجع از آنجا شروع کند که مرجع قبلی خاتمه داده است نه اینکه هر مرجع از نو و مطابق با سلایق شخصی خویش راه را ادامه دهد.

دکتر اسماعیلی افزود: به این دلیل است که او طرح‌واره «المرجعیت الموضوعیه» می‌نویسد که می‌توان آن را مرجعیت نهادی یا مرجعیت سیستماتیک ترجمه کرد؛ او در این طرح‌واره کمیته‌هایی برای وضعیت تحصیلی، شرایط علمی، پیگیری فعالیت‌ها، روابط عمومی و ارتباط با عموم جامعه، ساماندهی علوم و حوزویان در نظر می‌گیرد و از همه زیباتر اینکه به امت اسلامی نقش نظارت بر حرکت مرجعیت اعطا می‌کند.

نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری درباره دیدگاه شهید صدر درباره رابطه مرجع و شاگردان، نخبگان، احزاب سیاسی و آحاد امت اسلامی گفت: شهید صدر معتقد است «جایگاه و کارکرد مرجع در یک جامعه مانند جایگاه و کارکرد پدر حکیم خانواده است»؛ به این دلیل ایشان عطوفتی بی‌پایان نسبت به مردم بروز می‌داد؛ البته برخی بی‌دلیل به ایشان خرده می‌گرفتند که بسیار مهربان و رئوف است.

وی فکر تشکیلاتی شهید صدر را مورد توجه قرار داد و گفت: او پیشرفته‌ترین افکار را داشت؛ در فعالیت‌های علمی و هم فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی به کادرسازی اهمیت می‌داد، که در آن فضا مدرسه علوم اسلامی را تأسیس می‌کند و کودکان و نوجوانان عراقی را به سبک امروزی آموزش می‌دهد که به دلایل مختلف نمی‌تواند ادامه دهد؛ یا جماعت العلما را برای ساماندهی حوزویان تأسیس می‌کند و حزب الدعوه را بنیان می‌گذارد که این‌ها نمونه‌های کار تشکیلاتی صدر در عرصه سیاست و اجتماع است.

دکتر رجبی دوانی مراحل سه‌گانه زندگی ٢۵٠ساله ائمه اطهار (ع) از منظر شهید صدر را تشریح و درباره این مراحل توضیحاتی ارائه کرد.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه تخصصی شهید صدر، سومین نشست از سلسله‌‌نشست‌های علمی «اندیشۀ صدر» با موضوع «تأملی در تحلیل تاریخ دوران امامت در آثار علامه شهید آیت‌الله سید محمد باقر صدر» با حضور دکتر محمدحسین رجبی دوانی، استاد دانشگاه و پژوهشگر تاریخ اسلام به‌صورت مجازی برگزار و از صفحه رسمی اینستاگرام پژوهشگاه شهید صدر پخش شد.

این استاد دانشگاه و پژوهشگر تاریخ اسلام از مقام علمی آیت‌الله شهید صدر تجلیل کرد که در همۀ عرصه‌های لازم ورود کرده و نوآوری‌هایی را در آن عرصه به ظهور رسانده است و گفت: حیف که آن مرد بزرگ و نابغه کم‌نظیر در سن 46 سالگی از دست جامعه بشریت رفت، وگرنه با عمر طولانی‌تر به حتم برکات بیشتری برای عالم بشریت داشت.

وی سه کتاب «فدک در تاریخ»، «امامان اهل بیت (ع) مرزبانان حریم اسلام» و «پژوهشی درباره امام مهدی (عج)» را مورد توجه قرار داد و درباره سه مرحله زندگی ائمه اطهار (ع) در طول 250 سال سخن گفت.

دکتر رجبی دوانی کتاب «فدک در تاریخ» را محاکمه غاصبان فدک در تاریخ با مسائلی علمی و عقلی و تعالیم قرآنی و سنت نبوی ارزیابی کرد و اظهار داشت: منظور شهید صدر با زیرکی و هوشمندی این بوده است که با اثبات غاصب بودن خلافت‌کنندگان، خلافت این افراد را زیرسؤال ببرد و محق بودن حضرت علی (ع) را اثبات کند.

این استاد دانشگاه و پژوهشگر تاریخ اسلام ادامه داد: این اثر که محصول یازده سالگی شهید صدر است، غیرقابل‌رد به وسیله دیگران است؛ این اثرِ بسیار محکم از اعتقادات شیعی دفاع و طرف مقابل را خلع سلاح کرده است. این کتاب نشانه‌ای از این است که شهید صدر یکی از برجسته‌ترین متکلمان شیعه بوده است و شاید مانند خواجه نصیر طوسی و علامه حلی بوده باشند.

وی با اشاره به کتاب «امامان اهل بیت (ع) مرزبانان حریم اسلام» که از سلسله سخنان شهید صدر است ابراز داشت: شهید آیت‌الله صدر جزو معدود چهره‌های تاریخ اسلام و شیعه است که در نگاه به دوران 250 سال حضور و ظهور ائمه (ع) با بحثی تحلیلی و نگاهی عمیق و تأمل در سیره پاک ائمه علیهم‌السلام بحث‌های نو و جالبی را ارائه کرده‌اند.

دکتر رجبی دوانی با توجه به مقدمه کتاب مذکور اظهار داشت: شهید صدر اظهار می‌دارد که نگاه سلبی به ائمه هدی علیهم‌السلام وجود داشته است و این ائمه حقشان سلب شده است و در نهایت به وسیله خلفای ستمگر تحمل نشدند و به شهادت رسیدند.

این استاد دانشگاه و پژوهشگر تاریخ اسلام تصریح کرد: هم‌زمان با شهید صدر رهبر معظم انقلاب نیز با تعمق در زندگی ائمه به نتیجه یکسانی با شهید صدر رسیده‌اند که ائمه ما یک خط مشخص را پیموده‌اند و هدفی بزرگ را پیگیری می‌کردند که خلفای جائر با زهد، تقوا و علم ائمه دشمنی نداشتند؛ بلکه با تفکر، روشنگری و هدف ایشان دشمن بودند.

وی با بیان نظرات رهبر معظم انقلاب درباره چهار مرحله زندگی 250 ساله ائمه اطهار گفت: شهید صدر (ره) مرحله اول زندگی ائمه را حفظ اسلام از خطر نابودی می‌داند؛ با توجه به رحلت پیامبر و تشکیل سقیفه، اسلام در حال از بین رفتن بود که شهید صدر تلاش ائمه اطهار را در طول پنجاه سال تا امام سجاد به‌دنبال جلوگیری از روند از بین رفتن اسلام دانسته است. که البته به نظر بنده این مرحله تا روز عاشورا و بیمه شدن اسلام بوده است.

دکتر رجبی دوانی درباره تدوین و تبیین مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام و پرورش شیعیان که مرحله دوم زندگی اهل‌بیت از منظر شهید صدر است سخن گفت و ادامه داد: شهید صدر این مرحله را تا دوران امام کاظم می‌داند که فقه شیعه شکل گرفته است.

این استاد دانشگاه و پژوهشگر تاریخ اسلام درباره مرحله سوم گفت: مرحله گسترش مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام و تلاش برای به‌دست گرفتن حکومت است که اگرچه با تقسیم‌بندی رهبر معظم انقلاب متمایز است اما در همان جهت و تفکر و نتیجه است که از اواسط امامت امام کاظم (ع) شروع می‌شود.

وی افزود: داشتن نمایندگان بسیار در عالم اسلام و برقرار کردن ارتباطات با پیروان مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام که تشیع به جهان اسلام معرفی می‌شود، از نشانه‌های این مرحله است. معرفی کردن و انتقال تعالیم امامان نیازمند نائبان و وکلایی در سراسر دنیاست که این روند تا امام عسکری (ع) ادامه پیدا می‌کند.

دکتر رجبی دوانی با ارائه توضیحاتی درباره برآشفتن خلفای جائر از قدرت گرفتن و تشکیل شبکه‌ای جهانی به‌وسیله امامان شیعه علیهم‌السلام تصریح کرد: یکی از دلایل مهمی که مأمون، امام رضا (ع) را برای خلافت و ولی‌عهدی دعوت کرد جلوگیری از گسترش توجه به امام است. ازاین‌رو است که سفارش می‌کند امام رضا (ع) را از مناطق شیعه‌نشین مانند کوفه و قم عبور ندهند؛ البته که استقبال از این امام شیعه در نقاط دیگر نشان‌دهندۀ نتیجه فعالیت ایشان تا آن زمان بوده است که زمینه تشکیل قدرت و دولت فراهم شده بود.

این استاد دانشگاه و پژوهشگر تاریخ اسلام با تشریح فشارهای وارده به ائمه اطهار (ع)، نوع زندگی و شهادت ایشان اظهار داشت: شهید صدر می‌فرماید امامان ما هم‌زمان با آن دوران که تحت ظلم و ستم حاکمان بودند از معیارهای عقیدتی حفاظت می‌کردند؛ از کج‌روی بیشتر این خلفای غاصب جلوگیری می‌کردند و رسوا کردن آنها را نیز از وظایف خود می‌دانستند.

و ادامه داد: ائمه اطهار سومین وظیفه خود را رویارویی با مشکلاتی که کرامت حکومت اسلام در برابر کفر را تهدید می‌کرد می‌دانستند. نجات مسلمانان از حکومت‌های کفر، مقابله با بدعت‌های خلفای جائر چهارمین و پنجمین کارهایی است که ائمه اطهار (ع) وظایف خود می‌دانستند.

دکتر رجبی دوانی با اشاره به کتاب «پژوهشی درباره امام مهدی (عج)» نوشته شهید صدر (ره) گفت: همۀ فرق مختلف مسلمان از خوارج تا اهل تسنن و حتی وهابیت، به استناد احادیث قوی از رسول الله به وجود مهدی (عج) از نسل امام حسین (ع) اقرار دارند اما غالب اهل تسنن معتقد هستند که مهدی (ع) اندکی قبل از ظهور خود به دنیا می‌آید؛ اما شهید صدر علمی، منطقی و فلسفی اثبات می‌کند که عمر طولانی امام عصر (عج) محال نیست.

این استاد دانشگاه و پژوهشگر تاریخ اسلام ادامه داد: شهید صدر بسیار عالمانه برای بهره‌برداری مخاطبان گوناگون و به‌دلیل  اجتناب از انگ تعصب افراطی، این کتاب را نوشته است که دکتر حامد حفنی داوود روش عالمانه، دقیق و غیر قابل خدشه علامه صدر به‌ویژه در بحث طول عمر امام عصر (عج) را تحسین می‌کند.

عضو هیئت اندیشه‌ورز اقتصاد حوزه علمیه خراسان به عبارت شهید صدر در کتاب الاسلام یقود الحیات درباره جبران کاهش ارزش پول گفت: با ارائه تعریفی درست از عبارت شهید صدر، دغدغه تمام نظریه‌پردازان درباره جبران کاهش ارزش پول مرتفع خواهد شد.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه شهید صدر، دومین نشست از سلسله نشست‌های علمی «اندیشۀ صدر» به مناسبت چهل‌ویکمین سالگرد شهادت شهید صدر به ‌صورت وبیناری با موضوع «جبران کاهش ارزش پول (بررسی انتقادی دیدگاه شهید صدر)» از صفحه رسمی اینستاگرام پژوهشگاه شهید صدر به آدرس www.instagram.com/shahidsadrlive و سامانه آموزش مجازی eqtesad.lms2.hozehkh.com/ws/sadr با نقد حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر علی نعمتی، عضو هیئت اندیشه‌ورز اقتصاد حوزه علمیه خراسان برگزار شد.

عضو هیئت اندیشه‌ورز اقتصاد حوزه علمیه خراسان با صحبت درباره لزوم پرداختن به اندیشه شهید صدر درباره اقتصاد اسلامی گفت: پایان‌نامه دکترای بنده درباره کاهش ارزش پول و حکم شرعی خلق پول بود که در این موضوع ادبیات موجود خلق پول در اسلام را مرور کردم؛ فقهای اسلامی از مجرای جبران کاهش ارزش پول به این مسأله پرداخته‌اند.

وی پرداختن به ماهیت پول را در اقتصاد اسلامی بسیار کمرنگ دانست و گفت: این ضعف به خاطر نبود نظریه‌ای اجتهادی است و غیر قابل قبول است که بدون شناخت ماهیت پول درباره بانک و بانکداری اسلامی بحث کنیم.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر نعمتی با ارائه مثال مهریه‌ای بر مبنای ریال که سال‌ها پیش تعیین شده است و اختلاف در پرداخت ارزش زمان تعیین یا اکنون اظهار داشت: در سه دسته‌ای که درباره جبران کاهش ارزش پول نظر داده‌اند، کسانی که قائل به جبران قدرت خرید پول هستند به یکی از عبارات شهید صدر در کتاب الاسلام یقود الحیات استناد می‌کنند.

عضو هیئت اندیشه‌ورز اقتصاد حوزه علمیه خراسان ادامه داد: شهید صدر در هیچ یک از کتاب‌های خود به ماهیت پول ورود ویژه نکرده‌اند و متعرض ماهیت پول نشده‌اند، اما در بخشی از کتاب الاسلام یقود الحیات که الگوی بانکداری اسلامی را ارائه می‌کنند، و در کتاب «اسلام راهبر زندگی» صفحه 247 انتشار پژوهشگاه شهید صدر نیز آمده است، به چیزی اشاره می‌کند که قابل تطبیق بر نظریه قدرت خرید پول است.

وی در قرائت نص صریح شهید صدر گفت: «اگر چه اسکناس مثلی است، ولی مانند آن تنها اسکناس نیست، بلکه آن چیزی است که بیانگر ارزش آن است، بنابراین اگر بانک هنگام ادای دین مبلغی که باینگر ارزش پرداختی است بپردازد ربا محسوب نمی‌شود».

حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر نعمتی نظر برخی علما مانند آیت‌الله شاهرودی و آیت‌الله سید محمد بجنوردی را مورد توجه قرار داد و اظهار داشت: این علما مدافع جبران ارزش کاهش یافته پول هستند و حتی آیت‌الله بجنوردی از بکار بردن عبارت جبران نهی می‌کند و می‌گوید این مقدار اضافه جبران نیست بلکه اصل پول است.

عضو هیئت اندیشه‌ورز اقتصاد حوزه علمیه خراسان با بیان توضیحاتی درباره مثلی یا قیمی بودن پول ابراز داشت: طرفداران حفظ قدرت خرید پول یا جبران کاهش ارزش پول را طرفداران قیمی بودن پول و عده مقابل را طرفداران مثلی بودن پول می‌دانند.

وی درباره نظر طرفداران مثلی بودن پول مبنی بر ربا بودن جبران کاهش ارزش پول اظهار داشت: این عده می‌گویند چیزی که باید جبران شود همان پول است که باید همان اعتبار پول اولیه را داشته باشد؛ یعنی هزار تومان در هر زمان باید هزار تومان پرداخت شود.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر نعمتی درباره نظر مرحوم آیت‌الله سید محمد حسن مرعشی شوشتری که جزو اعضای شورای عالی قوه قضائیه بود گفت: وی دفاع دقیقی در مثلی بودن پول دارد که می‌گوید، ما در روایات تعبیر مثلی و قیمی بودن پول را نداریم؛ عنوان مثلی و قیمی حقیقت شرعیه نیستند و ملاک و مناط احکام ما قرار نمی‌گیرند؛ اما اگر بپذیریم که کاهش ارزش پول باید جبران شود، در ثمن معامله تمام بیع‌های ناهمزمان سلفی و نسیه‌ای مشکل به وجود می‌آیبد.

عضو هیئت اندیشه‌ورز اقتصاد حوزه علمیه خراسان ادامه داد: پذیرفتن تفاوت ارزش پول باعث غرری شدن تمام معاملات می‌شود؛ برای مثال جنسی را به مبلغ ده میلیون تومان پرداخت می‌کنید و باید سه ماه دیگر این مبلغ را تسویه کنید؛ اگر دچار کاهش ارزش پول باشیم، ده میلیون تومان کنونی شاید در سه ماه آینده حدود 9 میلیون تومان خواهد بود، این جهل به قدرت خرید در زمان دوم باعث غرری بودن معامله و جهل نسبت به قیمت که یکی از ارکان معامله است خواهد شد؛ درباره بیع، سلف و اجاره‌ها همین اتفاق می‌افتد.

وی از وجود گروه و نظر سومی درباره جبران کاهش ارزش پول خبر داد و گفت: مرحوم آیت‌الله آصفی تغییر ارزش پول را به دو قسم فاحش و غیر فاحش تقسیم می‌کند و اسکناس‌های در یک زمان را دارای افراد عرضی و با گذشت زمان آن‌ها را دارای افراد طولی می‌داند که جبران کاهش در طول زمان با تغییر فاحش را لازم می‌داند و غیر از این را لازم نمی‌داند.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر نعمتی درباره نظر اقتصاددانان فعلی گفت: حجت‌الاسلام والمسلمین یوسفی، عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در کتاب‌های متعدد خود با تعبیر دیگری این مبنا را جلو برده است و از پول به عنوان یک ارزش اعتباری یا مالیت اعتباری یاد می‌کند؛ کاهش ارزش پول را مانند آیت‌الله آصفی به دو نوع فاحش و غیر فاحش تقسیم و پول را دارای مالیت اعتباری می‌داند؛ دکتر توسلی نیز با عنوان مال اعتباری این نکته را بیان می‌کند و در صورت‌بندی مسأله از باب مالیت پول به مسأله می‌پردازد؛ اما هر دو جبران کاهش ارزش پول را در زمانی که فاحش باشد لازم دانسته‌اند و در زمانی که فاحش نباشد لازم ندانسته‌اند.

عضو هیئت اندیشه‌ورز اقتصاد حوزه علمیه خراسان در قسمت دیگری از سخنان خود ابراز داشت: اقتصاد دانان دنیا سه کارویژه برای پول قائل هستند، نخست اینکه پول باید معیار سنجش ارزش‌ها باشد، دوم اینکه باید قدرت ذخیره کردن ارزش را داشته باشد و سوم اینکه باید واسطه مبادلات باشد.

وی نزاع بر سر جبران کاهش ارزش پول را به دلیل تمرکز هر یک از گروه‌های فوق الذکر بر معیار سنجش ارزش و یا قدرت ذخیره ارزش پول دانست و گفت: آن‌ها که قائل به قیمی بودن پول هستند و قدرت خرید آن‌ها برایشان پررنگ جلوه کرد، ذخیره کردن ارزش را مورد توجه قرار دادند و کسانی که مدافع مثلی بودن پول هستند به مؤلفه معیار سنجش بودن پول توجه کرده‌اند. در حالی که پول باید هر سه ویژگی را داشته باشد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر نعمتی در پایان سخنان خود اذعان کرد: طرفداران قیمی بودن پول، نمی‌توانند غرری بودن معاملات را توجیه کنند و طرفداران مثلی بودن نمی‌توانند مسأله عدالت را حل کنند.

عضو هیئت اندیشه‌ورز اقتصاد حوزه علمیه خراسان با نقدی بر جمله ارائه شده از شهید صدر بر این مبنا که پول مثلی است اما باید ارزش آن به پشتوانه طلا پرداخت شود گفت: سخن شهید صدر را می‌توان اینگونه مطرح کرد که پول مثلی است و مثلیت آن به این معناست که همان قدرت خرید با همان مقدار اسکناس بازپرداخت شود، که به این صورت ما از مثلی بودن آن عدول نکرده‌ایم و دغدغه مدافعان قیمی بودن آن را نیز در این تعبیر گنجانده‌ایم.

وی ابراز داشت: با این تعریف که از مثلیت پول ارائه شد دغدغه هر دو گروه را مرتفع می‌کند، از طرفی شبهه غرری بودن معاملات اجاره و بیع‌های سلفی برطرف می‌شود و از طرف دیگر دغدغه مدافعان قدرت خرید پول هم در این مسأله تأمین شده است.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر نعمتی در پایان اشاره کرد: البته ممکن است در یک نظام پول طبیعی شما با مؤلفه‌های طبیعی شاهد کاهش ارزش هم باشید؛ اما مسأله این است که تغییرات و کاهش ارزش مانند ورود یا خروج مقدار زیاد طلا به یک سیستم اقتصادی در یک کشور علل طبیعی است. اما زمانی که سیاست عامدانه بدون هیچ مجوزی ارزش پول را تغییر می‌دهد فعالیتی غیر شرعی است که تالی فاسد زیادی به همراه دارد.

 

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه تخصصی شهید صدر، در چهل‌ویکمین سالگرد شهادت این شهید بزرگوار، نشست دوم از سلسله‌ نشست‌های علمی «اندیشه صدر» با موضوع جبران کاهش ارزش پول (بررسی انتقادی دیدگاه شهیدصدر) به‌صورت وبینار برگزار می‌شود.

شهید صدر در جایگاه فقیه نظریه‌پرداز علوم انسانی، دیدگاه‌های گوناگونی را در شاخه‌های گوناگون علوم انسانی بیان کرده است که هرکدام به نوعی جریان‌ساز حرکت‌های فکری و علمی گسترده‌ای در جهان اسلام شده است. بازخوانی و ترویج این اندیشه‌ها که توسط فقیهی نابغه و کم‌نظیر ارائه شده می‌تواند عمق و دامنۀ علوم انسانی و اجتماعی اسلامی را در میان دانشگاهیان، به‌ویژه جوانان و دانشجویان گسترش دهد.

شهید صدر علاوه‌بر تسلط بر مبانی و آموزه‌های دینی به حوزۀ مسائل دانش‌های مدرن ورود کرده و توانسته است درمقابل اندیشه‌های سکولار غربی دیدگاه‌های اسلامی را ارائه دهد.

سلسله‌جلسات وبینار «اندیشه صدر» اهداف زیر را دنبال می‌کند:

-معرفی و ترویج گستره و عمق اندیشه‌های شهید صدر

-ایجاد انگیزه در میان جامعۀ دانشگاهی  علوم انسانی و اجتماعی برای ورود جدی به مباحث اسلامی

-معرفی آثار علمی و پژوهشگران علوم انسانی اسلامی

دومین نشست از این جلسات با موضوع جبران کاهش ارزش پول (بررسی انتقادی دیدگاه شهیدصدر) با حضور حجت الاسلام دکتر علی نعمتی، عضو هیئت اندیشه ورز اقتصاد حوزه علمیه خراسان، در روز یکشنبه ٢۴ اسفند ١٣٩٩ ساعت ١٩:٠٠ برگزار می‌شود.

سلسله‌جلسات «دیدگاه‌ها و نظریات شهید صدر» به‌صورت زنده از صفحه مجازی پژوهشگاه تخصصی شهید صدر و لینک سامانه آموزش مجازی هیئت اندیشه ورز خراسان به آدرس های زیر پخش خواهد شد.

https://www.instagram.com/shahidsadrlive/

لینک سامانه آموزش مجازی:

https://eqtesad.lms2.hozehkh.com/ws/sadr

برخی جملات شهید صدر بدون تغییر در قانون اساسی آمده است / نظریۀ شهید صدر در تأسیس مدل حکمرانی پیشتاز است

دکتر غمامی نظریه مرجعیت شهید صدر و ولایت فقیه امام خمینی را همسان دانست و گفت: نه‌تنها از اندیشه شهید صدر در قانون اساسی جمهوری اسلامی استفاده شده است؛ بلکه در برخی موارد عبارات به‌کاربرده‌شده به‌طور دقیق همان عبارات شهید صدر است.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه شهید صدر، نخستین جلسه از سلسله‌نشست‌های علمی «اندیشۀ صدر» به مناسبت چهل‌ویکمین سالگرد شهادت شهید سید محمدباقر صدر با موضوع «بررسی پیش‌نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی با توجه به متن پیشنهادی شهید صدر» و با حضور دکتر محمدمهدی غمامی عضو هیئت‌علمی گروه حقوق دانشگاه امام صادق علیه‌السلام به‌صورت مجازی برگزار و از صفحۀ‌ رسمی اینستاگرام پژوهشگاه شهید صدر و اسکای روم http://vc.isu.ac.ir/ch/4766-30644  پخش شد.

این عضو هیئت‌علمی گروه حقوق دانشگاه امام صادق(ع) با اشاره به ارسال نامۀ شهید صدر با عنوان «مقدمه‌ای بر پیش‌نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران» و انگیزه‌های وی گفت: در این جلسه به تأثیرات این نامه شهید صدر خواهیم پرداخت.

وی نظریه شهید صدر را مبنای نظام مردم‌سالاری جمهوری اسلامی ایران دانست و اظهار داشت: مقدمه شهید صدر به‌طور کامل با مقدمه قانون اساسی ایران تطابق و تناظر دارد.

دکتر غمامی رویکرد شهید صدر با رویکرد امام خمینی(ره) مبنی بر نظریه امت امامت را یکسان دانست و گفت: این نظریه به‌طور کامل متفاوت از حکومت‌های پیشین و هم‌زمان با تأسیس جمهوری اسلامی بوده است؛ شهید صدر اعتقاد داشت که امت ایران باید جایگاهی ویژه در حکومت داشته باشد. شهید صدر فراتر از انتظار امت ایران، بلکه به فکر انتظار امت اسلام بود.

این عضو هیئت‌علمی گروه حقوق دانشگاه امام صادق(ع) افزود: شهید صدر مرجعیت را با امامت در کشورداری تطبیق می‌دهند و امام خمینی(ره) هم چنین نظری را با ولایت فقیه دنبال می‌کردند؛ نظریه‌های ولایت فقیه و مرجعیت‌-امت یک مسیر را طی می‌کنند که در اصل پنجم قانون اساسی مشهود است.

وی با اشاره به متن شهید صدر مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی آرزوی بشریت بوده است گفت: شهید صدر اثر انقلاب اسلامی را جهانی ارزیابی می‌کند و درباره مدل حکمرانی جدید گفته است، اگر بتوانید مدل خوبی برای ایران تعیین کنید تأثیری بر جهان اسلام بلکه گیتی خواهد داشت. چنین عباراتی در ادبیات قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز به‌کار رفته است.

دکتر غمامی کلمه‌به‌کلمه قانون اساسی را با نامه شهید صدر مقایسه کرد و افزود: عبارات قانون اساسی بسیار شبیه عبارات شهید صدر است؛ امت اسلامی و بازگشت به جهان‌بینی اصیل اسلامی که در نامه شهید صدر آمده است از عبارات شاخصی است که مشابه، قرین و نزدیک به عبارات قانون اساسی جمهوری اسلامی است.

این عضو هیئت‌علمی گروه حقوق دانشگاه امام صادق(ع) تصریح کرد: شهید صدر یک سری مبانی را به‌عنوان مبانی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بیان می‌کند که در اصل دوم آمده است؛ اعتقاد به تشریعی بودن مکتب اسلام مهم‌ترین مبنای نظام جمهوری اسلامی ایران است که شهید صدر پیشنهاد می‌دهد و در همین اصل دوم آمده است.

وی با اشاره به اصل ششم، یازدهم و اصل‌های دیگری از قانون اساسی و عبارات یکسان با نامه شهید صدر اظهار داشت: شهید صدر بعد از مبنای تشریع، مرجعیت و اسلامیت، به مبنای حکومت‌داری و اصل حاکمیت اشاره می‌کند که خداوند متعال منشأ تمام قواست.

دکتر غمامی افزود: شهید صدر سرزمین را جهان اسلام، جمعیت را امت اسلام و حاکمیت را برای الله می‌داند که در اصل 56 قانون اساسی این موضوع مشخص شده است؛ بر اساس همان مدل مردم‌سالاری دینی که بنیان حاکمیت را بر عهده خدا می‌داند.

این عضو هیئت‌علمی گروه حقوق دانشگاه امام صادق(ع) تأثیرات شهید بهشتی، شهید مطهری و دیگران را مورد توجه و ستایش قرار داد و تصریح کرد: به نظر می‌رسد هسته اصلی قانون اساسی جمهوری اسلامی، همان نامه شهید صدر است.

وی نظریه منطقةالفراغ شهید صدر را موردتوجه قرار داد و اظهار داشت: شهید صدر منطقةالفراغ را به قوۀ مقننه که نماینده مردم هستند سپرده است که به شرط رعایت احکام اسلامی و مغایر نبودن با دیگر قوانین راهی را برای اداره امور پیدا کنند. اصل 71 و 72 قانون اساسی این مطلب را آورده است.

دکتر غمامی درباره نظر شهید صدر درباره رئیس قوه مجریه ابراز داشت: شهید صدر رئیس قوه مجریه را همان مرجعیت می‌داند و مجلسی مانند مجلس خبرگان را مجلس حل و عقد می‌داند که چهار وظیفه دارد؛ جزئی از این نظر در قانون اساسی ایران اسلامی وارد شده است.

این عضو هیئت‌علمی گروه حقوق دانشگاه امام صادق(ع) اصل 110 قانون اساسی که اختیارات رهبری در قانون اساسی است را مورد اشاره قرار داد و گفت: نظر شهید صدر این است که مرجعیت بالاترین مقام حکومت و فرمانده کل قواست؛ که در اصل 111 آمده است؛ در اصل 113 هم ولی‌فقیه به‌عنوان نفر اول کشورداری معرفی شده است.

وی ادامه داد: درباره نامزدهای انتخاباتی که در قانون اساسی تنفیذ ریاست جمهوری با رهبری است و در نامه شهید صدر آمده است که تفویض اختیارات شأن ولایت حسبه از رهبری به رئیس قوه مجریه منتقل می‌شود، در بند 9 اصل 110 متجلی است.

دکتر غمامی تصریح کرد: با مشکلاتی که پیش آمد، ده سال بعد به این نتیجه رسیدند همانطور که شهید صدر گفته بود باید اختیار کنترل مفاد قانون اساسی در اختیار رهبری گذاشته شود. که در اصل 176 و 177 قانون اساسی در اصلاح آن آمده است.

این عضو هیئت‌علمی گروه حقوق دانشگاه امام صادق (ع) با نظر شهید صدر ایجاد دیوان عالی را هم وظیفه رهبری دانست که چنین شده است و افزود: این هم موردی است که سال 68 همان شد که شهید صدر پیشنهاد داده بود.

وی تصریح کرد: ویژگی‌هایی که شهید صدر برای مرجعیت برمی‌شمارد همان ویژگی‌هایی است که در قانون اساسی برای ولایت فقیه آمده است که تنها تفاوت همان است که او مرجعیت را بالفعل می‌داند ولی با تفاسیر قانون اساسی ما این مرجعیت، بالقوه است.

دکتر غمامی نقصان اسلامی بودن بعضی قوانین را ناشی از کم‌کاری شورای نگهبانی دانست و گفت: طبق اصل چهارم قانون اساسی، شورای نگهبان باید ابتنای قوانین بر موازین اسلامی را تنظیم کند نه اینکه تنها مغایرت قوانین را با قوانین پیشین بسنجد؛ شهید بهشتی هم به این مورد اشاره دارد؛ در سال‌های گذشته سازوکاری برای اجرای اصل چهار قانون اساسی طراحی نکرده‌ایم و البته اهتمامی هم وجود ندارد.

 

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه تخصصی شهید صدر، در چهل‌ویکمین سالگرد شهادت این شهید بزرگوار سلسله‌‌نشست‌های علمی «اندیشه صدر» به‌صورت وبینار برگزار می‌شود.

شهید صدر در جایگاه فقیه نظریه‌پرداز علوم انسانی، دیدگاه‌های گوناگونی را در شاخه‌های گوناگون علوم انسانی بیان کرده است که هرکدام به نوعی جریان‌ساز حرکت‌های فکری و علمی گسترده‌ای در جهان اسلام شده است. بازخوانی و ترویج این اندیشه‌ها که توسط فقیهی نابغه و کم‌نظیر ارائه شده می‌تواند عمق و دامنۀ علوم انسانی و اجتماعی اسلامی را در میان دانشگاهیان، به‌ویژه جوانان و دانشجویان گسترش دهد.

شهید صدر علاوه‌بر تسلط بر مبانی و آموزه‌های دینی به حوزۀ مسائل دانش‌های مدرن ورود کرده و توانسته است درمقابل اندیشه‌های سکولار غربی دیدگاه‌های اسلامی را ارائه دهد.

سلسله‌‌نشست‌های علمی «اندیشه صدر» اهداف زیر را دنبال می‌کند:

– معرفی و ترویج گستره و عمق اندیشه‌های شهید صدر

– ایجاد انگیزه در میان جامعۀ دانشگاهی  علوم انسانی و اجتماعی برای ورود جدی به مباحث اسلامی

– معرفی آثار علمی و پژوهشگران علوم انسانی اسلامی

نخستین نشست از سلسله‌نشست‌های علمی «اندیشه صدر» با موضوع بررسی پیش‌نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی با توجه به متن پیشنهادی شهید صدر با حضور دکتر محمدمهدی غمامی، عضو هیئت‌علمی گروه حقوق دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، در روز چهارشنبه ٢٠ اسفندماه ١٣٩٩ ساعت 19برگزار می‌شود.

سلسله‌‌نشست‌های علمی «اندیشه صدر» به‌صورت زنده از صفحه مجازی پژوهشگاه تخصصی شهید صدر به آدرس‌ زیر و لینک اسکای روم دانشگاه امام صادق علیه السلام پخش خواهد شد.

https://www.instagram.com/shahidsadrlive/

لینک اسکای روم:

vc.isu.ac.ir/ch/4766-30644