کتاب «دروس فی علم الاصول»، مشهور به «حلقات»، از مهم‌ترین آثار شهید آیت‌الله سید محمدباقر صدر در علم اصول فقه است. این مجموعه با هدف نظم‌دهی به آموزش اصول فقه و ایجاد پیوندی روشمند میان سطوح مقدماتی و مباحث عالی تدوین شده است. مطلب پیش رو سعی دارد حلقات در بیان دیگران را ارائه دهد.

ویژگی‌های برجسته کتاب حلقات

حلقات شهید صدر به دلایل زیر جایگاهی ویژه در میان متون درسی حوزه‌های علمیه یافته است:

• تبویب دقیق و نوآورانه
• ترتیب منطقی مباحث اصولی
• توجه به نیازهای آموزشی طلاب
• استفاده از به‎روزترین دستاوردهای مکتب اصولی شیعه
• فراهم‌کردن زمینه ورود تدریجی به مباحث اجتهادی و پژوهشی

اهمیت کتاب حلقات در حوزه‌های علمیه

این اثر، افزون بر نقش آموزشی، یکی از موفق‌ترین تلاش‌ها برای نوسازی متون درسی اصول فقه به شمار می‌آید. به همین دلیل، کتاب حلقات مورد توجه مراجع تقلید، فقها، اساتید درس خارج و صاحب‌نظران علم اصول قرار گرفته و در بسیاری از محافل علمی، از آثار اثرگذار در تحول آموزش علم اصول دانسته شده است.

دیدگاه علما درباره کتاب حلقات

در نگاه بسیاری از بزرگان حوزه، حلقات شهید صدر متنی آموزشی، منظم، نوآورانه و اثرگذار است که توانسته میان آموزش درسی و آمادگی برای ورود به مباحث اجتهادی پیوندی مؤثر برقرار کند. در این صفحه، مجموعه‌ای از دیدگاه‌های اندیشمندان و علما درباره کتاب حلقات گردآوری شده است تا جایگاه علمی، آموزشی و روشی این اثر بهتر تبیین شود.

1. امام شهید، آیت‌الله‌العظمی سید علی خامنه‌ای

1. ترتیبی را که مرحوم صدر مشی کرده برای تبویت اصول، این ترتیب بسیار خوبی است. ترتیب منطقی‌ است. از آن ترتیبی که مرحوم مظفر و عرض کنم که بعضی دیگر عمل کرده‌اند، این حتی از آن هم بهتر است. از ترتیب قدیم کتاب‌های اصولی ما، به مراتب بهتر است. 26/6/1378
2. تغییر جدی در کتب درسی باید صورت گیرد؛ چون تحوّل از پایه باید شروع شود. در خودِ کتب درسی باید کار شود و در درس خارج فقه هم مباحث کاربُردی و مورد استفاده باید مطرح گردد. بعضی از مباحث – مخصوصاً در اصول و در فقه – وجود دارد که واقعاً مورد احتیاج نیست؛ ولی در اصول و فقه، این مباحث را میخوانند. یک فقیه، در تمام طول بیست سال هم که استنباط کند، ممکن است یک بار حاجتش به بحثی، یا به مبنای معانی حروف، یا در حقیقت و مجاز و یا مبانی دیگر بیفتد. چه لزومی دارد ما این همه در مباحثِ غیر لازمِ اصولِ، معطّل شویم؟ در این زمینه، مرحوم شهید صدر (رضوان اللَّه علیه) کار خوبی کرده‌اند. آن کاری که ایشان در باب اصول کردند و آن پیشنهادی که در زمینه‌ی درس و تعلیم اصول دادند، پیشنهاد خوبی است. 13/9/1374
3. بنده یک مدتی اصرار داشتم که «حلقات» ایشان تدریس بشود. یک‌چندی هم در یک گوشه‌هایی، یک کارهایی انجام گرفت؛ لکن نشد؛ یعنی در حوزه جا نیفتاد. من نمی‌دانم چرا. حالا علتش را آقایان در حوزه خودشان تحلیل باید بکنند و حالا، ولو «حلقات» با همان متن اصلی و شکل اصلی خودش نتواند به‌ دلایلی رواج پیدا کند، می‌توان مفاهیم مندرج در «حلقات» را یا آن ترتیبی را که ایشان در اصول دنبال می‌کرده، به شکل‌های دیگری تدوین کرد و درست کرد و در بین حوزه ترویج کرد. 25/5/1395

2. آیت‌الله سید کاظم حسینی حائری

1. ایشان بر این باور بود که شیوه رایج که در آن طلبه‎ها برای آمادگی حضور در درس خارج، چند کتاب را به تدریج پشت سر می‎گذارند، درست است. اما کتاب‎هایی که برای این مقصود انتخاب شده، بسنده نیست و هریک صرفاً نماینده‎هایی از دوره‎های گذشته علم اصول است. به نظر ایشان شیوه درست این بود که علم اصول متناسب با آخرین تحولات آن، در چند مرحله و به شیوه رایج در نظام‎های آموزشی جدید، تدوین شود که طلبه از رهگذر آن به شکلی درست، مباحث علم اصول را بیاموزد. او این مهم را در قالب کتاب دروس فی علم الاصول محقق کرد که در سه مرحله تدوین شده و به حلقات مشهور است. استاد ما، ص 76.

3. آیت‌الله سید محمود هاشمی شاهرودی

1. او هیچ مسئله‌ای از مسائل علمی را مطرح نمی‌کرد خصوصاً در اصول و فقه، مگر اینکه صورت‌ها و احتمالات حیرت‌آوری را در مورد آن طرح کند که نمونه آن در «حلقات الاصول» و دیگر کتب ایشان قابل مشاهده است… این مشخصه علمی و این ویژگی، در سخنان عادی شهید نیز وجود داشت؛ به طوری که به هر موضوعی هر چند ساده و معمولی که می‌پرداخت، چنان آن را در قالب علمی و فنی می‌ریخت و تمام احتمالات و شقوق آن را در هیئت و ساختار منطقی ارائه می‌کرد که شنونده تصور می‌کرد در مقابل تحلیل یک نظریه علمی محکم و ریشه‌دار همراه با استدلال‌های منطقی آن قراردارد. فقه اهل بیت، زمستان 1379، شماره24، ص 21تا31.
2. در خصوص ترتیب ابواب علم اصول، باید گفت که ایشان با هدف قادر ساختن طلاب، جهت فراگیری خوب و مرحله‌ای این ماده درسی، اصلاحات فراوانی انجام داد. فراگیری علم اصول بدین شکل که شهید ارائه داده، ثمراتش در درس خارج ظاهر می‌شود. فقه اهل بیت، زمستان 1379، شماره24، ص 21تا31.
3. سه حلقه‌ای که این عالم بزرگ به قلم شریف خود تألیف کرد، تصویر نهایی این علم را در سه سطح آموزشیِ تدریجی برای حوزه‌های علمی ترسیم نمود. براساس این ساختار، علم اصول از همه آنچه در طول سالیان درازِ تاریخ این علم بر آن عارض شده بود و پیوندی بیگانه با روح، موضوع یا روش آن داشت، پالایش می‌شود؛ اموری که گاه تصویر این علم را مخدوش می‌کرد یا نقش و ویژگی‌های اصلی آن را پنهان می‌ساخت یا ذهن را به سمت مباحث جانبی‌ای منحرف می‌کرد که هیچ اثر و ارتباطی با مسائل حقیقی این علم نداشت. یادداشت بر حلقات.
4. «حلقات» به‌ حق، بهترین طرح آموزشی برای بیان مکتب اصولی، در آخرین مرحله تکاملی آن و کامل‌ترین دستاورد این مکتب در عمق و اصالت و نیز آنچه از استقلال، نوگرایی در روش، محتوا و تبویب به دست آورده بود، به شمار می‌آیند. یادداشت بر حلقات.
5. سه حلقه‌ای که سید و شهید ما، صدر (قدس‌سره)، تألیف کرد، دستاوردی مهم در خدمت به این علم در ذات خود، و در عرصه تربیت و آماده‌سازی طلاب حوزه‌های علمیه برای رسیدن به آخرین مرحله از مراحل تکامل و توسعه این علم، از رهگذر روشی آموزشی شایسته، به شمار می‌آید. این طرح، در محتوا و روش، پروژه‌ای موفق و ثمربخش است که شایسته است در مطالعات سایر علوم حوزوی نیز الگو قرار گیرد و تلاش‌های مشابهی در حوزه‌های فقه، فلسفه، تفسیر و دیگر علوم نیز صورت پذیرد. یادداشت بر حلقات.

6. آنچه سید شهید صدر (قدس‌سره) در حلقات پدید آورد، الگویی شایسته و بی‌بدیل در عرصه علم اصول به شمار می‌آید که نمی‌توان از آن بی‌نیاز شد. یادداشت بر حلقات.

4. آیت‌ا‌لله سید محمدباقر حکیم

1. بخش سوم از آثار شهید صدر مربوط به ساده‌نویسی و پیروی از روش‌های جدید در نگارش است. کتاب‌ها و نوشته‌های معمول در حوزه‌ها معمولاً پیچیده و ناهماهنگ با شرایط روز بود و با روش‌های قدیمی آن روزها نوشته شده بود؛ در این کتاب‌ها همچنین مسائلی مطرح بود که امروزه دیگر منسوخ گردیده است. ایشان در همین زمینه دست به تألیفاتی زد که ضمن آسان‌نویسی کتاب‌های قدیمی، آن‌ها را در طرحی نو و روشی جدید برای طلاب حوزه به نگارش درآورد و در این کتاب‌ها تازه‌ترین نظریات فقه و اصول را که در حوزه‌ها پیدا شده بود، نیز منعکس کرد. از این کتاب‌ها «دروس فی علم الاصول» و «الفتاوی الواضحه» را می‌توان نام برد. یادواره شهید آیت‌ا‌لله سید محمدباقر صدر، کانون انتشارات ناصر، اردیبهشت ۶۰، ص ۴۰.

5. آیت‌الله سید علی‌اکبر حائری

1. استاد شهید (رحمه‌الله) در این اثر، همه دلایلی را که اقتضای جایگزینی کتاب‌های پیشین داشت، در نظر گرفت و آن را با روشی علمی تازه و درخور یک کتاب درسی واقعی تنظیم کرد. در این روش، هم سطح‌بندی حلقات سه‌گانه و حرکت تدریجی هر حلقه از آسان به دشوار و از مرحله مقدماتی به مرحله پیشرفته رعایت شده، و هم با وجود اختلاف سطح علمیِ هر حلقه، یک وحدت روشی میان همه آن‌ها برقرار است. هریک از حلقات، علم اصول را به‌طور کامل دربر می‌گیرد، اما تفاوت آن‌ها در کمّ و کیفِ ارائه مطالب، متناسب با سه مرحله آموزشی این علم است. دروس فی علم الاصول، چاپ مجمع الفکر، ص 86.
2. او با این روش توانست هر بحث اصولی را در جایگاه مناسب خود قرار دهد، مسائل مهم را حتی اگر عنوان موروث تاریخی نداشتند با عنوان ویژه‌ای مطرح کند، و نیز افکار، تحولات و اصطلاحات نوپدید در علم اصول را که در قرن اخیر به‌دست علما پدید آمده بود، در حدّ نیاز دانش‌پژوهِ مرحله سطح ارائه نماید. بدین ترتیب، او توانست دانشجو را تا مرز آمادگی برای ورود به درس خارج برساند و به او چنان فهم دقیق و جامعی از ساختار علم اصول بدهد که بتواند مباحث کاربردی درس خارج را به‌خوبی درک و هضم کند. دروس فی علم الاصول، چاپ مجمع الفکر، ص 87.

6. آیت‌الله محمدباقر ایروانی

1. اگر برخی کتاب‌ها نیاز به معرفی داشته باشند، حلقات سید شهید (قدّس سرّه) نیازی به معرفی ندارد. نگاهی گذرا، به خصوص به حلقه سوم این اثر، گواهی صادق بر این مدعاست. الحلقة الثالثة في أسلوبها الثاني، ج ‏1، ص 3.
2. در کنار روش‌ فنی که اهل فن و تجربه شیرینی آن را درک می‌کنند، زبان شیوا و دلنشینی در آن به کار رفته است. این زبان نه مانند لفاظی‌های روزنامه‌ها و مجلات است که خواننده را با اطناب و الفاظ پوچ خسته‌ کند، و نه مانند عبارات پیچیده و رمزآلود کتاب «کفایه» است. بلکه روشی میانه را در پیش گرفته و الفاظ شیرین را به اندازه‌ای به کار برده که نیاز معنا را برآورده سازد. الحلقة الثالثة في أسلوبها الثاني، ج ‏1، ص 3.
3. علاوه بر روش‌مندی و لطافت بیان، نباید از اندیشه‌های نوین غافل شد؛ اندیشه‌هایی که تازه‌ترین دستاوردهای علم اصول به شمار می‌روند و حاصل تلاش سه شخصیت برجسته، یعنی «نائینی، عراقی و اصفهانی» هستند. آیا زیان‌بار و هدر دادن زمان نیست که همچنان به مطالعه «قوانین»، «بدایع» و «فصولی» بپردازیم که زمانه آن‌ها را بلعیده و مصرف کرده است، و در عین حال از آشنایی با دیدگاه‌های نوین در علم اصول غافل باشیم؟ دیدگاه‌هایی که در مرحله خارج، طلاب هنگام مواجهه با آن‌ها احساس می‌کنند جهشی بزرگ دارند؛ درحالی‎که آنان در میان مفاهیم «فصول»، «بدایع» و «کفایه» زندگی می‌کردند و ناگهان به سمت افکار جدیدی پرتاب شده‎اند؛ افکار سه علامه و بعد از آنان، که غالباً موضوعات مورد بحث در درس خارج است و هرگز قبلاً نظیر آن‌ها دیده نشده است؛ در‌حالی‌که روند طبیعی پیشرفت برای کسی که حلقات را مطالعه می‌کند، کاملاً مشخص است؛ این حلقات سرشار از افکار نوینی هستند که در طلاب در آینده نزدیک با آن‌ها روبرو خواهند شد. الحلقة الثالثة في أسلوبها الثاني، ج ‏1، ص 3 ـ 4.

7. آیت‌الله محسن اراکی

1. یکی از مشکلات طلابِ علم اصول، تعدد کتب بوده که در روش‌ها متفاوت بوده‌اند؛ مثلاً وقتی «معالم» را می‌خواند، با یک روش که مربوط به یک دوره از علم اصول بوده می‌خواند، وقتی وارد «اصول فقه» می‌شود روش دیگری؛ وقتی «رسائل» می‌خواند با روشی متفاوت و وقتی «کفایه» می‌خواند با روش دیگری. لازم بود نظمی به ‌تناسب نیازهای طلاب رعایت بشود. با توجه به رشدی که علم اصول مخصوصاً در مکتب علمی پیدا کرده، لازم است طلبه‌ها با این نگاه و به ‌صورت تدریجی وارد علم اصول بشوند؛ در هر مرحله‌ای نگاهی به مرحله بعد و در مرحله بعد، نگاه به مرحله قبل داشته باشد که قبلاً چه درس‌خوانده و در مرحله بعد تکمیل آنچه در مرحله قبل خوانده رعایت بشود. ایشان سه مرحله برای تعلم و آموختن مباحث اصولی تألیف کردند و برای هریک از این سه مرحله، کتابی برای آن مرحله تدوین کردند که حلقه اولی و حلقه ثانی و حلقه ثالثه را تشکیل داد. گفت‎وگوی شبکه اجتهاد با آیت‎الله اراکی تحت عنوان «تفکر سازمان یافته شهید صدر».
2. یکی از مشکلات طلابِ علم اصول، فاصله بین مباحث سطح و خارج بود؛ چون مباحث خارج مباحثی بودند که براساس ابداعات و ابتکارات اصولیون جدید تدوین می‌شد. ما بعد از مرحوم شیخ و آخوند، مدارسی در علم اصول داشتیم؛ مثل مدرسه محقق عراقی، مدرسه محقق کمپانی، مدرسه آقاضیای عراقی و مدرسه میرزایی نائینی. بعد از این مدارس هم بزرگواران دیگری آمدند و افزایش معتنابهی به مواد و محتویات مباحث اصولی افزودند که به‌ هرحال طلبه‌ای که «کفایه» را می‌خواند و بعد می‌خواست وارد مباحث خارج بشود، مواجه با یک‌ فاصله می‌شد و مباحث خارج برای او ناآشنا می‌شد! این معنا مرسوم بود که طلبه سطح‌خوان باید چند سال در درس خارج حاضر شود تا بفهمد استاد چه می‌گوید؛ چون مباحث کفایتین با مباحث خارج اصول و فقه فاصله بسیار زیادی داشت. لازم بود این فاصله پر شود؛ یعنی طلبه برای درس خارج، مقدمات ورود به درس خارج را در مرحله سطح فرا بگیرد. برای پیوستگی بین مرحله سطح و مرحله خارج، تأسیس «حلقات» بسیار لازم بود. لذا در تدوین «حلقات» این نیاز مورد توجه ایشان بود. گفت‎وگوی شبکه اجتهاد با آیت‎الله اراکی تحت عنوان «تفکر سازمان یافته شهید صدر».

8. آیت‌الله مهدی شب‌زنده‌دار

1. حلقات شهید صدر از نظر محتوا، از نظر منهج، حقیقتاً کتاب درسی مفید و کارآمدی است. من به بعضی فضلاء و دوستانی که گاهی إن قلت و قلت دارند، می‌گویم شما هر مبحثی بیاور، «کفایه» را بیاور، «حلقات» را هم بیاور، مقایسه کنیم؛ ببینیم مطالبی که در «کفایه» در همین مبحث است با مطالبی که در «حلقات» در همین مبحث است و باز نحوه‌ ارائه‌اش، کدام کارآمدتر است؟ قوی‌تر است؟ امتحان کنید. (بیانات در ابتدای درس خارج اصول، در تاریخ 1/7/1404).

9. آیت‌الله صادق آملی لاریجانی

1. در سال های اخیر بزرگانی به فکر تنظیم و تبویب جدید و پالایش علم اصول افتاده اند که… از بهترین کارهایی که در این مسیر صورت گرفته است، اثر پرارزش محقق بزرگ شهید سید محمد باقر صدر است. حلقاتِ مختلف «دروس فی علم الاصول» اثری گران‌سنگ با تبویبی تازه است. گرچه مجموع این حلقات برای مبتدیان و محصلان دروس سطح حوزه نگاشته شده است، ولی تبویب جدید آن و نحوه نگارش و ورود و خروج در مباحث، همه سزاوار هرگونه ستایشی است. طرح‌ها و اندیشه‌های نو ـ طرحی نو در تدوین و تبویب مباحث علم اصول. (فصلنامه پژوهش و حوزه، سال دوم. شماره پنجم. بهار 1380).

10. استاد علی صفایی حائری

1. اﻳﻦ ﺗﺒﻮﻳﺐ و تنظیمی اﺳﺖ ﻛﻪ در «ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﺠﺪﻳﺪه» ﻣﺮﺣﻮم ﺻﺪر ﻣﻰآورد. اﻟﺒﺘﻪ در «ﺣﻠﻘﺎت» همین ﺗﺒﻮﻳﺐ ﺑﺎ دﻗﺖ‌هاى بیشتر و ﭘﺨﺘﮕﻰ و اﺣﺎﻃﻪ‌ بیشتری تکمیل ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ. به ‌راحتی پیداست ﻛﻪ ﻓﻜﺮ، ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭘﺨﺘﻪ و ﻳﻜﺪﺳﺖ ﻋﺮﺿﻪ ﺷﺪه و ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺟﺎﻳﮕﺎه ﺧﻮﻳﺶ را ﻳﺎﻓﺘﻪ‌اند؛ و طبیعی اﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﻜﭙﺎرﭼﮕﻰ و ارﺗﺒﺎط ﻛﻠﻰ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﺮاى ذهن‌های ﻣﺤﺪود و ﻣﺤﺼﻮر ﺟﻠﻮه ﻧﻜﻨﺪ و ﻳﺎ سنگین و ثقل بیاید. اﻟﺒﺘﻪ ﻧﺜﺮ ﻋﺼﺮى و ﻗﻮى ﻣﺮﺣﻮم ﺻﺪر و ﺧﺎﻣﻰ و سنگینی ترجمه‌ها در ﻣﻬﺠﻮر و ﻏﺮﻳﺐ ﻣﺎﻧﺪن اﻓﻜﺎر و ذوق ﺻﺪر بی‌اثر نبوده است. (درآمدی بر علم اصول، نشر لیله القدر، ص ۶7).

11. استاد رضا اسلامی

1. کمتر کسی از فقهای بزرگ را می‌شناسیم که به فکر درسی سازی علم اصول برآمده و در عمل کتابی را با رعایت نکات آموزشی برای طلاب دوره سطح آماده کرده باشد. البته مرحوم استاد محمدرضا مظفر در این راه پیشقدم بود؛ ولی تفاوت بسیاری میان کار او و کار شهید صدر است؛ چرا که اولاً در آغازِ «اصول الفقه» هیچ مقدمه‌ای در تعریف کار و انگیزه پرداختن بدان و روش تدوین دیده نمی‌شود. ثانیاً کتاب مرحوم مظفر انعکاسی از مبانی اصولی برخی رجال این علم است و طبعاً بر یک منوال نگاشته نشده است و خواننده اگر در جست‌وجوی اطلاعات بیشتری از مطالب کتاب باشد، منبعی در اختیار ندارد تا دیدگاه نهایی مؤلف یا لااقل دیدگاه او در سطح این کتاب را بهتر بشناسد. ثالثاً کتاب مذکور وصله‌ای ناهمگون میان «معالم الاصول» و «فرائد الاصول» یا «کفایة الاصول» به نظر می‌آید و به عنوان نخستین کتاب درسی برای طلاب مبتدی نیز قابل هضم نیست؛ ولی در «حلقات الاصول» هم مقدمه‌ای بسیار ارزشمند، راهنمای اساتید و طلاب است و هم مجموع مطالبِ هریک از سه حلقه و مجموع حلقاتْ روی هم رفته به یک منوال نوشته شده و انعکاسی از یک تفکر منسجم است؛ در عین آنکه انعکاسی از آرای اصولی دیگر شخصیت‌ها و نقد و بررسی آن‌ها نیز هست.
   مجموع سه حلقه نیاز طلبه در دوره سطح را نیز برآورده می‌سازد و مشکل ناهمگونی با کتاب‌های درسی قبلی و بعدی بروز نمی‌کند. علاوه بر این‌ها پشتوانه خوبی برای «حلقات الاصول» موجود است. اگر حلقه دوم را پشتوانه حلقه اول و حلقه سوم پشتوانه حلقه حساب کنیم، دوره تقریرات درس خارج شهید صدر پشتوانه حلقه سوم، بلکه پشتوانه هر سه حلقه خواهد بود و اساتید را از تنگناهای تدریس تا حدی بدر می‌آورد؛ خصوصاً که تهیه متن «حلقات الاصول» بعد از تدوین تقریرات و با نظر بدان‌ها بوده است. اگر فعالیت‌های علمی شاگردان شهید صدر را در قالب حاشیه و شرح و تعلیقه بر تقریرات یا بر متن «حلقات الاصول» و نیز در قالب مقالات و مصاحبه‌ها اضافه کنیم، پشتوانه قوی‌تری پدید می‌آید. البته هر کتاب درسی به خوبی رواج پیدا نمی‌کند؛ جز بعد از آنکه مؤلف در جای دیگر تفصیلی در توجیه مبانی خود ارائه داده باشد تا منبعی برای اساتید باشد و نیز شاگردانی پرورانده باشد که مروج مسلک و مرام او و در عین حال ناقد افکار او باشند و تألیفاتی در شرح و تفسیر بیانات استاد منتشر کرده باشند و «حلقات الاصول» نسبت به همه کتاب‌های درسی دیگر که به عنوان جایگزین برای چهار کتاب اصلی (معالم الاصول، قوانین الاصول، فرائد الاصول و کفایة الاصول) عرضه شده‌اند، پرامتیازتر است و اگر دستگاه‌های مدیریتی مانعی بر سر درسی شدن آن فراهم نمی‌کردند، امروز شاهد بودیم که به طور طبیعی رواج بیشتری می‌یافت. این مقدار جای بحث ندارد؛ چون اگر ضرورت تحول در کتاب‌های درسی را بپذریم بلافاصله انگشت اشاره به سوی حلقات الاصول خواهد رفت. آنچه توان بیشتری برای اقناع سازی می‌طلبد، این مطلب است که گذر از کتاب‌های چهارگانه معروف به معنای ترک میراث اصولی شیعه و قطع ارتباط با ریشه‌های تاریخی این علم نیست و شهید صدر در مقدمه خود بر حلقات الاصول می‌کوشد این توهم را بزداید. وی از وضعیت کتاب‌های درسی سخن گفته و گذر از آثار متقدمین به سوی آثار متأخرین را اولاً در قالب یک سنت معمول و یک واقعیت تاریخی و ثانیاً در قالب یک ضرورت انکارناپذیر در زمان حال تبیین کرده است. (مقاله مکتب اصولی شهید آیت‌ا‌لله صدر، مجله پژوهش و حوزه، شماره ۲۷ و ۲۸، ص ۱۸۱).

12. استاد علی‌اکبر رشاد

1. من فکر می‌کنم در طول تاریخ پرافتخار دانش اصول، کمتر کسی هست که بشود با شهید صدر در ابتکار و نوآوری در علم اصول مقایسه شود؛ ما محققان برجسته و اصولیان بزرگ کم نداشتیم که اصول را دگرگون کردند و کسی نمی‌تواند ارزش کارهای آخوند خراسانی، محقق ثانی، کارهای شیخ بهایی در کتاب زبده و شأن شیخ اعظم را نبیند؛ اما من تصور می‌کنم مرحوم شهید صدر از جهات مختلف علم اصول را دگرگون ساخته و ساختار و هندسه جدیدی را در کتاب حلقات پیشنهاد داده است. مجله علوم انسانی اسلامی صدرا، شماره 17، ص ۱۶۸.
2. این شهید به لحاظ ساختاری، تغییری اساسی هم در تفهیم و هم در صورت‌بندی هر مبحث ارائه و ابتکارات فوق‌العاده‌ای دارند. ایشان در تولید ادبیات اصولی و اصطلاح‌سازی ابداعات مناسبی داشته و گزاره‌های نویی را ارائه و آراء جدیدی را عرضه کرده‌اند. مجله علوم انسانی اسلامی صدرا، شماره 17، ص ۱۶۸.

13. استاد مهدی هادوی تهرانی

1. یکی از اقدامات مهم و مؤثر آقای صدر این بوده که سعی کرده است به علم اصولی که امروزه در اختیار ماست، سامان و نظم تازه‌ای دهد. البته قبل از ایشان، بزرگان علم اصول مانند مرحوم غروی اصفهانی و شاگرد ایشان مرحوم آقای مظفر تلاش کرده بودند این کار را انجام دهند، اما تلاششان به فرجام نرسید. مرحوم مظفر (رضوان الله علیه) که یکی از بهترین کتاب‌های آموزشی علم اصول یعنی «اصول الفقه» را نوشته، خودش یک شخصیت مبدع و صاحب مبنا نبود؛ بلکه به مبانی مرحوم اصفهانی و مبانی مرحوم نائینی پایبند بود و توان اینکه این مبانی را با هم هماهنگ کند، نداشت. نوآوری ایشان در «اصول الفقه» هم که به هر حال تدوین تازه‌ای بر اساس دیدگاه مرحوم اصفهانی بود، نسبت به کاری که شهید صدر کرده، هنوز بسیار نپخته است. شهید صدر (رضوان الله علیه) هم خودش صاحب مبنا و صاحب فکر بود و هم برای بازسازی این بنا تلاش کرد؛ به ‌ویژه تلاش‌های ایشان در تدریس درس خارج بود که در «دروس فی علم الاصول» انجام داد و معروف شد به «حلقات»؛ شهید صدر سعی کرد به چینش اصول، سامان بدهد. اقدام آقای صدر نسبت به علمای قبلی کار فوق‌العاده شاخصی بود و فاصله زیادی دارد. فصلنامه علوم انسانی اسلامی صدرا، شماره ۱۷، ص 127 ـ 133.

14. استاد سید منذر حکیم

1. شهید صدر قصد داشت به وسیله این کتب، طلاب از کتب موروثی که برای آموزش علم اصول تألیف نشده بودند، بی‌نیاز شوند. بعلاوه این کتب تفاوت‌های بسیاری در روش دارند و ادبیات سخت و گره‌های زیاد و از نکات ضعیف دیگری رنج می‌برند که استاد ما شهید صدر در مقدمه حلقه اولی از حلقات، آن‌ها را بیان می‌کند. این کتاب موفق‌ترین تلاش در دوره ما برای تجدید نظر در قلمرو کتاب درسی در حیطه علم اصول است. مقاله «تطور الدرس الاصولی فی مدرسه النجف الأشرف» ماهنامه «الفکر الاسلامی»، شماره 16، صفحات ۱۰۱ تا ۱۴۰.

15. استاد محمدحسین ملک‌زاده

1. طلبه وقتی وارد درس خارج شد، دائماً نظریات آقاضیا و محقق اصفهانی و نائینی را می‌خواند و این درحالی است که قبل از درس خارج، جز مختصر اشارات در اصول مرحوم مظفر، با نظریات این سه بزرگوار آشنا نشده. ولی حلقات شهید صدر این ویژگی را دارد که دست طلبه را گرفته و وارد دنیای علم اصول می‌کند و او وقتی به حلقه سوم رسید، در مرز دانش اصول و حتی جلوتر از آن می‌ایستد. گفت‌وگوی «تغییر متون درسی در صدسالگی حوزه در بوته نقد و بررسی»، شبکه اجتهاد، 2/9/1401
2. این‌ کتاب‌ که‌ از آغاز به‌ عنوان‌ کتاب‌ درسی‌ تألیف‌ شده‌ است‌ ـ و این‌ خود امتیاز بزرگـی‌ اسـت ـ‌ با سه‌ حلقه‌ و سه‌ سطحی‌ که‌ دارد، طلبه‌ مبتدی را که‌ هیچگونه‌ آشنایی‌ و اطلاعی‌ از دانش‌ اصول‌ ندارد، به‌ تدریج‌ و به‌ زیبایی‌ و اتقانی‌ مثال‌ زدنی‌ با اصول‌ فقه‌ آشنا می‌سازد و گام‌ به‌ گام‌ او را به‌ پیش‌ می‌برد تا جایی‌ که‌ در پایان‌ حلقه‌ سوم‌ با آمادگی‌ کامل‌ می‌تواند در بحوث‌ خارج‌ حضور یابد و کمال‌ استفاده‌ را از مقطع‌ خارج‌ ببرد. برشی از کتاب «برنامه درسی کوتاه مدت، کاربردی و کارآمد».
3. این‌ کتاب‌ با سیر منطقی‌، تبویب‌ و چینش‌ عالی‌ و بیان‌ سحرانگیزش‌، پیچیده‌ترین‌، دقیق‌ترین‌ و تکامل‌یافته‌ترین‌ دیدگاهای اصولی‌ را به‌ شیوایی‌ و روشنیِ‌ هرچه‌ تمام‌تر طرح‌ می‌کند و در محل‌های مناسب‌، نظرگاه‌های مختلف‌ را با یکدیگر مقایسه‌ می‌نماید و به‌ شیوه‌ای متناسب‌ با تعلیم‌ و تعلم‌، به‌ نقد و بررسی‌ آن‌ نظریات‌ و ارائه‌ قول‌ مختار می‌پردازد. برشی از کتاب «برنامه درسی کوتاه مدت، کاربردی و کارآمد».
4. از رهگذر «حلقات» است‌ که‌ محصل‌ علوم‌ اسلامی‌ از آگاهی‌ قابل‌ قبولی‌ نسبت‌ به‌ علم‌ اصول‌ فقه‌، آن‌ هم‌ با آخرین‌ دستاوردهایی‌ که‌ پیشرفت‌ این‌ علم‌ تا دوره‌ معاصر به‌ ارمغان‌ آورده‌ است‌، برخوردار می‌شود و نه‌ تنها از آراء شیخ‌ انصاری در «رسائل»‌ و آخوند خراسانی‌ در «کفایه»‌ و علما و اصولیین‌ پیش‌ از آن‌ها مطلع‌ می‌شود، بلکه‌ حاصل‌ تلاش‌های محققان‌ پس‌ از آخوند، همچون‌ میرزای نایینی‌، آقاضیاء عراقی‌، محقق‌ اصفهانی‌، محقق‌ خویی‌ و دیگران‌ را هم‌ در اختیار می‌گیرد و البته‌ از تحقیقات‌، تحلیلات‌، نظریات‌، ابداعات‌ و ابتکارات‌ راهگشا و مترقی‌ مؤلف‌ نابغه‌، شهید صدر، نیز بهره‌مند می‌گردد. این‌ همه‌ درحالی‌ است‌ که‌ طلبه‌ای که‌ به‌ خواندن‌ «رسائل»‌ و «کفایه»‌ بسنده‌ می‌کند و با همان‌ میزان‌ معلومات‌ اصولی،‌ وارد درس‌ خارج‌ می‌شود، دست‌‌کم‌، حدود یک‌ و نیم‌ قرن‌ از پیشرفت‌ها و تطورات‌ علم‌ اصول‌ فقه‌ که‌ به‌ وسیله‌ علمای مذکور و سایر عالمان‌ معاصر بـه‌ دست‌ آمده‌ اسـت‌ و طبیعتاً در دروس‌ خارج‌ مورد توجه‌ اساتید می‌باشد، ناآگاه‌ و بی‌بهره‌ است‌! برشی از کتاب «برنامه درسی کوتاه مدت، کاربردی و کارآمد».

16. استاد محمدصادق علم‎ الهدی

1. شخصیت علمی شهید صدر به طور کامل در علم اصول دیده می‌شود و مباحث ایشان با سایر بزرگان این علم تمایز بارزی دارد. شهید صدر در علم اصول صاحب سبک است و نوآوری‌های فراوان دارد، علم اصول ایشان کاملاً منسجم است و یک حلقه کاملاً متصل از ابتدای علم اصول تا انتهای علم اصول به دور از هرگونه زوائد و بحث های بدون ثمره عملی، به صورت کاربردی به دست وی شکل گرفته است. «درباره شهید صدر»؛ منتشر شده در وبگاه .www.alamolhoda.ir
2. دوستان طلبه‌ای که بنا دارند در زمینه علم اصول به جایی برسند و صاحب فکر و اندیشه‌ای شوند، حلقات شهید راه بسیار مناسبی است، مسیر را کوتاه می‌کند و دارای ظرایف، ریزه‌کاری‌ها و دقایقی است که ندانستنش مشکل ساز است. «درباره شهید صدر»؛ منتشر شده در وبگاه .www.alamolhoda.ir
3. شهید صدر به درستی فهمیده بود که طلبه قبل از درس خارج نیازمند چیست و هدفش این بوده که مطالبی را که طلبه از ابتدای علم اصول تا حضور در درس خارج نیاز دارد در سه حلقه تدوین کند. «درباره شهید صدر»؛ منتشر شده در وبگاه .www.alamolhoda.ir
4. هر حلقه مطالبی گسترده‌تر و عمیق‌تر از حلقه قبلی دارد و به ویژه حلقه ثالثه ایشان که در اواخر عمر ایشان در اوج پختگی تدوین شده است، از عمق و دقت نظر بیشتری برخوردار است. «درباره شهید صدر»؛ منتشر شده در وبگاه .www.alamolhoda.ir
5. توصیه بنده به طلاب این است که حلقات را جدی بگیرند و در کنار درس‌های دیگر به آن بپردازند و از این سفره‌ای که پهن شده است، بهره ببرند. «درباره شهید صدر»؛ منتشر شده در وبگاه .www.alamolhoda.ir
6. شهید صدر از حیث علمی فوق‌العاده بود، نبوغ او آنگونه بود که اگر شهادت مانع عمر طبیعی وی نمی‌شد و مجال بیشتری می‌یافت، امروز حوزه‌های علمیه بر محور افکار او می‌اندیشید. «حلقات» در بین کتب درسی اصولی بی‌نظیر است، علم اصول را در قالب یک نظام کاملاً منسجم و هماهنگ و روان ارائه می‌کند. این کتاب مشتمل بر آخرین نظریه‌هایی است که در حوزه‌ اندیشه اصولی مطرح شده و در عین آنکه بسیار عمیق است، فاقد تعقیدهایی است که در عبارات سایر کتب درسی به چشم می‌خورد. «پیرامون کتاب دروسٌ فی علم الاصول»؛ منتشر شده در وبگاه .www.alamolhoda.ir
7. طلبه ای که حلقات را خوب بخواند، از علم اصول در مرحله سطح بی‌نیاز است؛ البته توصیه نمی‌کنم به جای کتاب «رسائل» و «کفایه» صرفاً به خواندن حلقات اکتفا شود؛ زیرا که چه‌ بسا کسانی که چنین کنند، توان و جرأت مراجعه مستقیم به کتب کهن و مرجع اصولی را ـ که ادبیات پیچیده خاص خود را داراست ـ از دست بدهند. «پیرامون کتاب دروسٌ فی علم الاصول»؛ منتشر شده در وبگاه .www.alamolhoda.ir
8. حلقات محتوای بی‌نظیر و دل‌نشینی از علم اصول را به شما عرضه می‌کند و کفایه و رسائل کلید ورود به آراء و کتب اساطین علم اصول را در اختیارتان می‌نهد و بدین‌سان آنچه از تحصیل علم اصول در مرحله سطح نیاز است، به نحو کامل تأمین شده، شرایط لازم برای حضور در درس خارج اصول مهیا می‌گردد. «پیرامون کتاب دروسٌ فی علم الاصول»؛ منتشر شده در وبگاه .www.alamolhoda.ir
9. گفته‌اند حلقات راه اجتهاد را کوتاه می‌کند؛ انصافاً این سخن بی‌راهی نیست. «پیرامون کتاب دروسٌ فی علم الاصول»؛ منتشر شده در وبگاه .www.alamolhoda.ir

17. استاد حیدر حب‌الله

1. کتابی مانند «اصول الفقه» صرفاً برای پر کردن یک خلأ محدود در میانۀ مسیر آموزش نگاشته شده بود؛ مثلاً برای پرکردن فاصله‌ای بین کتاب «معالم» و دو کتاب «رسائل» و «کفایة»، و ازاین‌رو نقش یک پل آموزشی را ایفا می‌کرد که از نظر محتوا و ساختار، با هر دو سوی خود تفاوت داشت و قادر نبود مسئله آموزش اصول را به ‌صورت بنیادی حل کند. اما «حلقات» نمایانگر یک پروژه‌ کامل و همه‌جانبه بود که خود را جایگزین مجموعه‌ای از منابع متداول آن روزگار معرفی می‌کرد: «معالم»، «فصول»، «قوانين»، «رسائل» و «كفاية». چنانکه شهید صدر خود می‌گوید، مشکل اساسی دانش‌پژوه آن بود که پس از مطالعه اصول مظفر، باید گامی به عقب برمی‌گشت تا با افکاری مواجه شود که از نظر تاریخی، متعلق به دوران شیخ انصاری و آخوند خراسانی بودند. مقاله معالم الإبداع الاصولی عند الشهید الصدر قدس سره، مجله فقه أهل البیت علیهم السلام، ج ‌۲۰، ص ۲۳۹.
2. یکی از مهمترین ویژگی‌های «حلقات»، نظم مرحله‌مند در ارائه مطالب است. این نظم را می‌توان در تفاوت زبانی بین حلقه اول و دوم، و بین این‌دو با حلقه سوم مشاهده کرد. حتی خود حلقه سوم نیز دو بخش دارد که زبان و سطح آن‌ها متفاوت است. این نظم همچنین در ترتیب ارائه مفاهیم نیز رعایت شده: ایده‌های ساده‌تر زودتر و ایده‌های پیچیده‌تر دیرتر بیان شده‌اند، یا آن دسته از مفاهیمی که در دل مفاهیم دیگر به ‌صورت پیش‌فرض وارد می‌شوند، از قبل توضیح داده شده‌اند. همچنین، در هر مرحله، تعادل کمّی و کیفی مطالب رعایت شده، به‌ گونه‌ای که یک بخش به‌ تفصیل نپردازد و بخش دیگر به ‌اختصار، مگر اینکه حساسیت موضوع اقتضا کند. مقاله معالم الإبداع الاصولی عند الشهید الصدر قدس سره، مجله فقه أهل البیت علیهم السلام، ج ‌۲۰، ص ۲۳۹.