مدرسه حلقات

استاد محمدمهدی شب‌زنده‌دار (متولد ۱۳۳۲، داراب)، استاد درس خارج حوزه علمیه قم، از فقهای شورای نگهبان و دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه است. وی همچنین عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و مدیر مؤسسه تحقیقاتی آموزشی بقیة‌الله(عج) است. استاد شب‌زنده‌دار تحصیلات حوزوی خود را از سال ۱۳۴۵ در حوزه علمیه قم آغاز کرد و طی سالیان متمادی از محضر استادانی چون آیت‌الله سید رضا صدر، آیت‌الله عبدالله جوادی آملی، آیت‌الله حسین وحید خراسانی، آیت‌الله میرزا جواد تبریزی، آیت‌الله مرتضی حائری یزدی و آیت‌الله سید موسی شبیری زنجانی بهره برد. وی از سال ۱۳۸۵ تدریس درس خارج فقه و اصول را در حوزه علمیه قم آغاز کرده و از اساتید برجسته این عرصه به‌شمار می‌رود. حوزه‌های تدریس و پژوهش وی شامل فقه، اصول فقه، فقه حکومتی، فقه مسائل مستحدثه و اخلاق اسلامی است. از مهم‌ترین آثار علمی ایشان می‌توان به دوره شش جلدی «الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر» اشاره کرد.

 

استاد مصطفی سلیمانیان (متولد سال ۱۳۵۸، همدان)، مدرس سطوح عالی حوزه و دانشگاه، مدیر اجرایی مؤسسه کلامی احیاء و عضو رسمی انجمن‌های علمی کلام و اصول فقه است. وی سطح ۴ را در حوزه علمیه قم به پایان رسانده و سالیان متمادی از محضر استادانی چون آیت‌الله وحید خراسانی، آیت‌الله سید رسول موسوی طهرانی و استاد عندلیب همدانی بهره برده است. استاد سلیمانیان به دلیل توانمندی‌های پژوهشی و ترویجی، از سوی مرکز نخبگان حوزه علمیه قم به‌عنوان «استعداد برتر» در شاخه‌های علمی و تبلیغی برگزیده شده است. کارنامه آموزشی او شامل ۱۵ سال تدریس مستمر در سطوح عالی حوزه و ۱۰ سال تدریس تخصصی دانشگاهی در مقاطع کارشناسی، ارشد و دکتری است. حوزه‌های تدریس وی ادبیات، فقه و اصول، کلام و فلسفه اسلامی، و نیز حقوق تجارت و فقه مقارن است. از آثار او می‌توان به «فلسفه وجودی شیطان»، «مقامات امامان»، «روش تحصیل نجفی» و مجموعه سه‌جلدی «تنظیم الاذهان الی صرف الافعال» اشاره کرد.

استاد مهدی وطن‌پرست، مشهور به معتمدی (متولد ۱۳۵۵، مشهد)، از اساتید برجسته درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم و پژوهشگر تخصصی فقه اقتصاد اسلامی و فقه پول است. وی پس از اتمام سطوح عالی، سال‌ها در دروس خارج آیات عظام شبیری زنجانی، مؤمن، احمدی شاهرودی، لاریجانی، گنجی، شهیدی، قائنی، عندلیب، نیازی و شوپایی شرکت کرده است. ایشان به‌طور ویژه حدود ۱۳ سال در درس خارج اصول و ۱۹ سال در درس خارج فقه استاد آیت‌الله محمدتقی شهیدی حضور مستمر داشته است. همچنین دوره‌های تخصصی اقتصاد در مرکز جامع علوم اسلامی ولی‌امر(عج) و مؤسسه بقیة‌الله(عج) را گذرانده است. کارنامه آموزشی وی شامل تدریس رسائل، مکاسب، کفایه‌الاصول، چهار دوره حلقه ثالثه شهید صدر و تدریس مستقل درس خارج اصول از سال ۱۴۰۰ است. استاد معتمدی سابقه مشاوره علمی دروس خارج را در مؤسسه بقیة‌الله(عج)، مدارس امام کاظم(ع)، امام باقر(ع) و خاتم‌الاوصیاء(عج) دارد. از آثار او می‌توان به کتاب «فقه پول» (تنظیم تقریرات آیت‌الله شهیدی»، مقاله «بررسی ماهیت اسکناس از حیث سند یا مال بودن» و شرح‌های در دست انتشار بر کفایه و حلقه ثالثه اشاره کرد.

استاد سیدعلی‌اکبر حسینی حائری (متولد ۱۳۳۳ در نجف اشرف)، مدرس دروس خارج فقه و اصول و از استادان شناخته‌شده حوزه علمیه نجف است. وی تحصیلات حوزوی را در نجف آغاز کرد و پیش از بیست‌سالگی مقدمات و سطح را به پایان رساند و از محضر استادانی چون آیت‌الله سیدنورالدین اشکوری و آیت‌الله سیدعبدالهادی شاهرودی بهره برد. بخش مهمی از شهرت علمی او به حضور پنج‌ساله در دروس خارج فقه و اصول آیت‌الله شهید سیدمحمدباقر صدر و شرکت در جلسات خصوصی ایشان بازمی‌گردد؛ همچنین از مباحث فقهی آیت‌الله سیدابوالقاسم خویی نیز استفاده کرده است. وی پس از مهاجرت به ایران و اقامت در حوزه علمیه قم، ۱۵ سال در درس آیت‌الله سیدکاظم حائری شرکت کرد و از ایشان اجازه اجتهاد دریافت نمود. از آثار او می‌توان به «تعلیقات بر حلقات» و مقالاتی در تبیین نظریه‌های «حق الطاعه» و «منطقة الفراغ» اشاره کرد. تمرکز علمی ایشان تبیین و آموزش مبانی اصولی مکتب شهید صدر و تربیت طلاب در نجف است.

استاد محمدباقر ایروانی (متولد ۱۳۲۸ در نجف اشرف)، از استادان برجسته حوزه علمیه نجف و مدرس دروس خارج فقه و اصول است. وی از نوادگان آیت‌الله فاضل ایروانی، از مراجع نامدار قرن سیزدهم هجری، به شمار می‌آید. استاد ایروانی تحصیلات حوزوی خود را در نجف آغاز کرد و پس از گذراندن مقدمات و سطح، در دروس خارج آیت‌الله سیدابوالقاسم خویی، آیت‌الله شهید سیدمحمدباقر صدر و آیت‌الله سیدعلی سیستانی شرکت نمود. حضور مستمر او در درس آیت‌الله شهید صدر، نقش مهمی در شکل‌گیری تخصص علمی وی در تبیین مبانی اصولی مکتب صدر و بازنویسی آموزشی آن داشت. او در دوران اقامت در قم، با تدریس سطوح عالی و خارج فقه و اصول، به نوسازی متون درسی حوزه کمک کرد. از آثار شاخص او می‌توان به «دروس تمهيدية في الفقه الاستدلالي»، «دروس تمهيدية في القواعد الفقهية»، «دروس تمهيدية في القواعد الرجالية» و «الحلقات الثلاث بأسلوبها الثاني» اشاره کرد. وی پس از سقوط رژیم بعث به نجف اشرف بازگشت و هم‌اکنون به تدریس و تربیت طلاب در حوزه علمیه نجف مشغول است.

استاد محمدصالح حائری (متولد ۱۳۵۷، مشهد) از مدرسان برجسته سطوح عالی حوزه علمیه، مدرس «دروس فی علم الأصول» (حلقات) شهید صدر، پژوهشگر فقه و اصول و مدیر مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد است. وی تحصیلات حوزوی خود را از سال ۱۳۷۵ آغاز کرد و پس از اتمام دروس سطح در حوزه علمیه مشهد، نزدیک به بیست سال در دروس خارج فقه و اصول در تهران و قم به تحصیل پرداخت و از محضر آیت‌الله‌العظمی شهید سید علی خامنه‌ای، آیت‌الله صادق آملی لاریجانی، آیت‌الله شهیدی‌پور، آیت‌الله احمدی شاهرودی و آیت‌الله گنجی بهره برد.

کارنامه آموزشی استاد حائری شامل سال‌ها تدریس در حوزه‌های علمیه قم، تهران و مشهد، تدریس دروس تمهیدی خارج فقه، بیش از ۲۰ دوره «حلقه اولی»، ۱۲ دوره «حلقه ثانیه» و ۵ دوره «حلقه ثالثه» و تدریس متون مهمی همچون «فرائد الأصول»، «كفاية الأصول»، «المكاسب»، «الروضة البهية»، «دروس تمهيدية في القواعد الفقهية»، «دروس تمهيدية في الفقه الاستدلالي» و «الفقه الاستدلالي» است. وی همچنین برگزارکننده کارگاه‌های علم رجال، دوره‌های مهارت‌افزایی مدرسان حلقات و بنیان‌گذار پروژه «حجم‌خوانی وسائل الشیعه» است.

از سوابق پژوهشی و اجرایی وی می‌توان به مشارکت در تدوین مجموعه «فلسفه علم اصول» آیت‌الله صادق آملی لاریجانی، مدیریت مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد، مدیریت مرکز تخصصی دارالفقه، مدیریت گروه فقه الوقف پژوهشگاه ولی‌عصر(عج)، عضویت در هیئت‌مدیره مجتمع حوزوی مشکات و ریاست مرکز پژوهشی دانشوران اشاره کرد.

استاد محمدحسین ملک‌زاده، استاد دروس خارج فقه و اصول و از پژوهشگران حوزه علمیه قم است. ایشان پس از اتمام مقدمات و سطح، از سال ۱۳۷۹ شمسی وارد دوره عالی دروس خارج شد و سالیان متمادی از محضر استادانی چون آیت‌الله میرزا جواد تبریزی، آیت‌الله محمدتقی بهجت، آیت‌الله جعفر سبحانی و آیت‌الله سیدکاظم حائری بهره برد. فعالیت آموزشی وی در قم بر برگزاری کرسی‌های درس خارج با محوریت مسائل مستحدثه و راهبردی متمرکز است. دروس ایشان افزون بر مباحث متداول فقه و اصول، حوزه‌هایی مانند فقه الاجتماع، فقه نظام‌سازی اسلامی، فقه فضای مجازی و روابط خارجی در نظام سیاسی اسلام را نیز دربرمی‌گیرد. استاد ملک‌زاده همچنین در تعاملات علمی بین‌المللی در کشورهای اروپایی و عربی حضور داشته و به زبان‌های عربی و انگلیسی تسلط دارد. از آثار او می‌توان به «النخبه من دروس فی علم‌الاصول»، «فقیه در قامت حاکم جامعه اسلامی»، «ما هو الاجتهاد»، «برنامه درس کوتاه مدت، کاربردی و کارآمد» و «نظام مدیریت دانش و طبقه بندی علوم با رویکرد اسلامی» اشاره کرد.

استاد سیدمحمدصادق حسینی علم‌الهدی، مدرس سطوح عالی و خارج فقه و اصول، در سال ۱۳۵۵ شمسی در تهران متولد شد. ایشان پس از اتمام تحصیلات عمومی، وارد حوزه علمیه قم شد و پس از گذراندن دروس سطح، از میانه دهه هفتاد در درس خارج استادانی چون آیت‌الله محمدتقی بهجت و آیت‌الله سیدعلی میلانی شرکت کرد. بخش مهمی از فعالیت علمی استاد علم‌الهدی بر مطالعه، تدریس و تبیین آثار آیت‌‎الله شهید سیدمحمدباقر صدر متمرکز است. سوابق علمی و اجرایی ایشان شامل ریاست هیئت مدرسین مدارس علمیه آیت‌الله لنگرودی، عضویت در مجمع عمومی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، عضویت در هیئت‌مدیره انجمن اصول فقه و حضور در شورای علمی فصلنامه تخصصی اصول فقه است. این فعالیت‌ها ناظر به مدیریت آموزشی، سیاست‌گذاری علمی و تقویت آموزش‌های تخصصی فقه و اصول است. استاد علم‌الهدی هم‌اکنون در حوزه علمیه قم به تدریس سطوح عالی و دروس خارج و تربیت طلاب در مسیر اجتهاد اشتغال دارد.

استاد محمدحسین بیاتی، متولد سال ۱۳۶۱، مدرس حوزه و دانشگاه و نماینده مردم استان آذربایجان غربی در ششمین دوره مجلس خبرگان رهبری است. ایشان ضمن طی مدارج عالی حوزوی تا مرتبه اجتهاد، دکتری الهیات، گرایش فقه و مبانی حقوق اسلامی را از دانشگاه تهران دریافت کرده است. استاد بیاتی از محضر استادانی چون آیت‌الله عباس محفوظی و آیت‌الله حسن اصطهباناتی بهره برده و شاخص‌ترین بخش کارنامه علمی او، شاگردی نزد آیت‌الله سیدمحمود هاشمی شاهرودی و دریافت اجازه اجتهاد از ایشان است. وی سابقه تدریس در حوزه و دانشگاه‌های تهران، شهید بهشتی و امام صادق(ع) را دارد و حوزه‌های اصلی تدریس او شامل فقه استدلالی، حقوق جزا، حقوق تجارت، حقوق تطبیقی، فقه معاملات و اقتصاد اسلامی است. آثار و پژوهش‌های استاد بیاتی بر پیوند فقه امامیه با حقوق موضوعه و تبیین آرای اقتصادی مکتب شهید صدر تمرکز دارد. از جمله تألیفات ایشان می‌توان به «المبانی الفقهیة لقانون العقوبات الإسلامیة»، «مبانی فقهی آراء فقهای شورای نگهبان» و «درس‌گفتارهای شبکه ملکیت در اسلام» اشاره کرد.

مشخصات نشر

دروس فی أصول الفقه
نویسنده: محمد اشکنانی
ناشر: باقیات (قم)
قطع: رقعی
نوبت چاپ: دوم
سال نشر: 1423ق
شمارگان: 1000
تعداد جلد: 1
تعداد صفحه: 704

ساختار و محتوای کتاب

این اثر خلاصه و گزیدﮤ حلقۀ أولی و ثانیة است و نگارنده کوشیده مهم‌ترین نکته‌های حلقۀ أولی و ثانیة را به‌اختصار و گزیده انتخاب و در کتاب منعکس کند. در این کتاب با توضیحات و تفصیلی که در حلقات وجود دارد، روبه‌رو نیستیم. همچنین مؤلف کوشیده است به تفکیک محتوای ارائه‌شده در حلقات و عنوان‌گذاری متعدد بپردازد، به‌نحوی که با این سبک می‌توان عبارت‌های گوناگون شهید صدر در حلقات را به‌صورت موضوعی فهمید. برای مثال، شهید صدر ذیل بحثی ممکن است امری را تعریف، برای اثبات آن استدلالی مطرح، اشکال و جوابی طرح و نظری را رد یا قبول کند و درنهایت نظر خود را ارائه دهد؛ اما همۀ این سیر ذیل یک عنوان کلی مندرج شده است. نویسنده انواع تلاش‌ها و کنش‌های علمی شهید صدر ذیل هر بحث را به‌طور مستقل عنوان‌گذاری و پاراگراف‌بندی کرده؛ همین امر موجب شده است مواردی که شاید به‌طور طبیعی خوانندﮤ کتاب از آن‌ها غفلت ورزیده، مورد نظر و توجه وی قرار گیرد و برجسته شود.
با توجه به گزیده بودن این کتاب آن را می‌توان به دو دسته توصیه کرد:
1. آنان که حلقات را آموخته‌اند و قصد مرور سریع و گذرای آن را دارند، با مطالعۀ این کتاب به‌سرعت امّهات مطالب را مرور می‌کنند؛
2. کسانی که در حال تحصیل حلقات هستند با رجوع به این کتاب می‌توانند سرفصل‌ها و سیر بحث شهید ذیل هر مسئله را رصد کنند و از شیوه و مراحل کار شهید صدر در هر بحث آگاه شوند.