مدرسه حلقات

استاد مصطفی سلیمانیان (متولد سال ۱۳۵۸، همدان)، مدرس سطوح عالی حوزه و دانشگاه، مدیر اجرایی مؤسسه کلامی احیاء و عضو رسمی انجمن‌های علمی کلام و اصول فقه است. وی سطح ۴ را در حوزه علمیه قم به پایان رسانده و سالیان متمادی از محضر استادانی چون آیت‌الله وحید خراسانی، آیت‌الله سید رسول موسوی طهرانی و استاد عندلیب همدانی بهره برده است. استاد سلیمانیان به دلیل توانمندی‌های پژوهشی و ترویجی، از سوی مرکز نخبگان حوزه علمیه قم به‌عنوان «استعداد برتر» در شاخه‌های علمی و تبلیغی برگزیده شده است. کارنامه آموزشی او شامل ۱۵ سال تدریس مستمر در سطوح عالی حوزه و ۱۰ سال تدریس تخصصی دانشگاهی در مقاطع کارشناسی، ارشد و دکتری است. حوزه‌های تدریس وی ادبیات، فقه و اصول، کلام و فلسفه اسلامی، و نیز حقوق تجارت و فقه مقارن است. از آثار او می‌توان به «فلسفه وجودی شیطان»، «مقامات امامان»، «روش تحصیل نجفی» و مجموعه سه‌جلدی «تنظیم الاذهان الی صرف الافعال» اشاره کرد.

استاد مهدی وطن‌پرست، مشهور به معتمدی (متولد ۱۳۵۵، مشهد)، از اساتید برجسته درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم و پژوهشگر تخصصی فقه اقتصاد اسلامی و فقه پول است. وی پس از اتمام سطوح عالی، سال‌ها در دروس خارج آیات عظام شبیری زنجانی، مؤمن، احمدی شاهرودی، لاریجانی، گنجی، شهیدی، قائنی، عندلیب، نیازی و شوپایی شرکت کرده است. ایشان به‌طور ویژه حدود ۱۳ سال در درس خارج اصول و ۱۹ سال در درس خارج فقه استاد آیت‌الله محمدتقی شهیدی حضور مستمر داشته است. همچنین دوره‌های تخصصی اقتصاد در مرکز جامع علوم اسلامی ولی‌امر(عج) و مؤسسه بقیة‌الله(عج) را گذرانده است. کارنامه آموزشی وی شامل تدریس رسائل، مکاسب، کفایه‌الاصول، چهار دوره حلقه ثالثه شهید صدر و تدریس مستقل درس خارج اصول از سال ۱۴۰۰ است. استاد معتمدی سابقه مشاوره علمی دروس خارج را در مؤسسه بقیة‌الله(عج)، مدارس امام کاظم(ع)، امام باقر(ع) و خاتم‌الاوصیاء(عج) دارد. از آثار او می‌توان به کتاب «فقه پول» (تنظیم تقریرات آیت‌الله شهیدی»، مقاله «بررسی ماهیت اسکناس از حیث سند یا مال بودن» و شرح‌های در دست انتشار بر کفایه و حلقه ثالثه اشاره کرد.

استاد سیدعلی‌اکبر حسینی حائری (متولد ۱۳۳۳ در نجف اشرف)، مدرس دروس خارج فقه و اصول و از استادان شناخته‌شده حوزه علمیه نجف است. وی تحصیلات حوزوی را در نجف آغاز کرد و پیش از بیست‌سالگی مقدمات و سطح را به پایان رساند و از محضر استادانی چون آیت‌الله سیدنورالدین اشکوری و آیت‌الله سیدعبدالهادی شاهرودی بهره برد. بخش مهمی از شهرت علمی او به حضور پنج‌ساله در دروس خارج فقه و اصول آیت‌الله شهید سیدمحمدباقر صدر و شرکت در جلسات خصوصی ایشان بازمی‌گردد؛ همچنین از مباحث فقهی آیت‌الله سیدابوالقاسم خویی نیز استفاده کرده است. وی پس از مهاجرت به ایران و اقامت در حوزه علمیه قم، ۱۵ سال در درس آیت‌الله سیدکاظم حائری شرکت کرد و از ایشان اجازه اجتهاد دریافت نمود. از آثار او می‌توان به «تعلیقات بر حلقات» و مقالاتی در تبیین نظریه‌های «حق الطاعه» و «منطقة الفراغ» اشاره کرد. تمرکز علمی ایشان تبیین و آموزش مبانی اصولی مکتب شهید صدر و تربیت طلاب در نجف است.

استاد محمدباقر ایروانی (متولد ۱۳۲۸ در نجف اشرف)، از استادان برجسته حوزه علمیه نجف و مدرس دروس خارج فقه و اصول است. وی از نوادگان آیت‌الله فاضل ایروانی، از مراجع نامدار قرن سیزدهم هجری، به شمار می‌آید. استاد ایروانی تحصیلات حوزوی خود را در نجف آغاز کرد و پس از گذراندن مقدمات و سطح، در دروس خارج آیت‌الله سیدابوالقاسم خویی، آیت‌الله شهید سیدمحمدباقر صدر و آیت‌الله سیدعلی سیستانی شرکت نمود. حضور مستمر او در درس آیت‌الله شهید صدر، نقش مهمی در شکل‌گیری تخصص علمی وی در تبیین مبانی اصولی مکتب صدر و بازنویسی آموزشی آن داشت. او در دوران اقامت در قم، با تدریس سطوح عالی و خارج فقه و اصول، به نوسازی متون درسی حوزه کمک کرد. از آثار شاخص او می‌توان به «دروس تمهيدية في الفقه الاستدلالي»، «دروس تمهيدية في القواعد الفقهية»، «دروس تمهيدية في القواعد الرجالية» و «الحلقات الثلاث بأسلوبها الثاني» اشاره کرد. وی پس از سقوط رژیم بعث به نجف اشرف بازگشت و هم‌اکنون به تدریس و تربیت طلاب در حوزه علمیه نجف مشغول است.

استاد محمد صالح حائری (متولد ۱۳۵۷، مشهد)، مدرس سطوح عالی حوزه علمیه، پژوهشگر فقه و اصول و رئیس مرکز پژوهشی دانشوران است. وی از سال ۱۳۷۵ وارد حوزه علمیه شد و سالیان متمادی در دروس خارج از محضر اساتیدی چون آیت‌الله‌العظمی شهید امام خامنه‌ای، آیت‌الله آملی لاریجانی، آیت‌الله شهیدی‌پور و استاد گنجی بهره برده است. کارنامه آموزشی ایشان شامل سال‌ها تدریس مستمر در حوزه‌های علمیه قم، تهران و مشهد در سطوح عالی (رسائل، کفایه، مکاسب) و متون استدلالی نظیر «جواهر الکلام» و «مستمسک» است. در عرصه پژوهش، همکاری در تدوین مجموعه «فلسفه علم اصول» آیت‌الله آملی لاریجانی از سوابق شاخص وی به شمار می‌رود. استاد حائری علاوه بر عضویت در هیئت علمی مجتمع صدر، سوابق مدیریتی متعددی ازجمله مدیریت مرکز تخصصی دارالفقه، مدیریت مدرسه کریمه اهل‌بیت و مدیریت گروه فقه‌الوقف در پژوهشگاه ولی‌عصر و مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد را در کارنامه دارد.

استاد محمدحسین ملک‌زاده، استاد دروس خارج فقه و اصول و از پژوهشگران حوزه علمیه قم است. ایشان پس از اتمام مقدمات و سطح، از سال ۱۳۷۹ شمسی وارد دوره عالی دروس خارج شد و سالیان متمادی از محضر استادانی چون آیت‌الله میرزا جواد تبریزی، آیت‌الله محمدتقی بهجت، آیت‌الله جعفر سبحانی و آیت‌الله سیدکاظم حائری بهره برد. فعالیت آموزشی وی در قم بر برگزاری کرسی‌های درس خارج با محوریت مسائل مستحدثه و راهبردی متمرکز است. دروس ایشان افزون بر مباحث متداول فقه و اصول، حوزه‌هایی مانند فقه الاجتماع، فقه نظام‌سازی اسلامی، فقه فضای مجازی و روابط خارجی در نظام سیاسی اسلام را نیز دربرمی‌گیرد. استاد ملک‌زاده همچنین در تعاملات علمی بین‌المللی در کشورهای اروپایی و عربی حضور داشته و به زبان‌های عربی و انگلیسی تسلط دارد. از آثار او می‌توان به «النخبه من دروس فی علم‌الاصول»، «فقیه در قامت حاکم جامعه اسلامی»، «ما هو الاجتهاد»، «برنامه درس کوتاه مدت، کاربردی و کارآمد» و «نظام مدیریت دانش و طبقه بندی علوم با رویکرد اسلامی» اشاره کرد.

استاد سیدمحمدصادق حسینی علم‌الهدی، مدرس سطوح عالی و خارج فقه و اصول، در سال ۱۳۵۵ شمسی در تهران متولد شد. ایشان پس از اتمام تحصیلات عمومی، وارد حوزه علمیه قم شد و پس از گذراندن دروس سطح، از میانه دهه هفتاد در درس خارج استادانی چون آیت‌الله محمدتقی بهجت و آیت‌الله سیدعلی میلانی شرکت کرد. بخش مهمی از فعالیت علمی استاد علم‌الهدی بر مطالعه، تدریس و تبیین آثار آیت‌‎الله شهید سیدمحمدباقر صدر متمرکز است. سوابق علمی و اجرایی ایشان شامل ریاست هیئت مدرسین مدارس علمیه آیت‌الله لنگرودی، عضویت در مجمع عمومی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، عضویت در هیئت‌مدیره انجمن اصول فقه و حضور در شورای علمی فصلنامه تخصصی اصول فقه است. این فعالیت‌ها ناظر به مدیریت آموزشی، سیاست‌گذاری علمی و تقویت آموزش‌های تخصصی فقه و اصول است. استاد علم‌الهدی هم‌اکنون در حوزه علمیه قم به تدریس سطوح عالی و دروس خارج و تربیت طلاب در مسیر اجتهاد اشتغال دارد.

استاد محمدحسین بیاتی، متولد سال ۱۳۶۱، مدرس حوزه و دانشگاه و نماینده مردم استان آذربایجان غربی در ششمین دوره مجلس خبرگان رهبری است. ایشان ضمن طی مدارج عالی حوزوی تا مرتبه اجتهاد، دکتری الهیات، گرایش فقه و مبانی حقوق اسلامی را از دانشگاه تهران دریافت کرده است. استاد بیاتی از محضر استادانی چون آیت‌الله عباس محفوظی و آیت‌الله حسن اصطهباناتی بهره برده و شاخص‌ترین بخش کارنامه علمی او، شاگردی نزد آیت‌الله سیدمحمود هاشمی شاهرودی و دریافت اجازه اجتهاد از ایشان است. وی سابقه تدریس در حوزه و دانشگاه‌های تهران، شهید بهشتی و امام صادق(ع) را دارد و حوزه‌های اصلی تدریس او شامل فقه استدلالی، حقوق جزا، حقوق تجارت، حقوق تطبیقی، فقه معاملات و اقتصاد اسلامی است. آثار و پژوهش‌های استاد بیاتی بر پیوند فقه امامیه با حقوق موضوعه و تبیین آرای اقتصادی مکتب شهید صدر تمرکز دارد. از جمله تألیفات ایشان می‌توان به «المبانی الفقهیة لقانون العقوبات الإسلامیة»، «مبانی فقهی آراء فقهای شورای نگهبان» و «درس‌گفتارهای شبکه ملکیت در اسلام» اشاره کرد.

مشخصات نشر

دروس فی أصول الفقه
نویسنده: محمد اشکنانی
ناشر: باقیات (قم)
قطع: رقعی
نوبت چاپ: دوم
سال نشر: 1423ق
شمارگان: 1000
تعداد جلد: 1
تعداد صفحه: 704

ساختار و محتوای کتاب

این اثر خلاصه و گزیدﮤ حلقۀ أولی و ثانیة است و نگارنده کوشیده مهم‌ترین نکته‌های حلقۀ أولی و ثانیة را به‌اختصار و گزیده انتخاب و در کتاب منعکس کند. در این کتاب با توضیحات و تفصیلی که در حلقات وجود دارد، روبه‌رو نیستیم. همچنین مؤلف کوشیده است به تفکیک محتوای ارائه‌شده در حلقات و عنوان‌گذاری متعدد بپردازد، به‌نحوی که با این سبک می‌توان عبارت‌های گوناگون شهید صدر در حلقات را به‌صورت موضوعی فهمید. برای مثال، شهید صدر ذیل بحثی ممکن است امری را تعریف، برای اثبات آن استدلالی مطرح، اشکال و جوابی طرح و نظری را رد یا قبول کند و درنهایت نظر خود را ارائه دهد؛ اما همۀ این سیر ذیل یک عنوان کلی مندرج شده است. نویسنده انواع تلاش‌ها و کنش‌های علمی شهید صدر ذیل هر بحث را به‌طور مستقل عنوان‌گذاری و پاراگراف‌بندی کرده؛ همین امر موجب شده است مواردی که شاید به‌طور طبیعی خوانندﮤ کتاب از آن‌ها غفلت ورزیده، مورد نظر و توجه وی قرار گیرد و برجسته شود.
با توجه به گزیده بودن این کتاب آن را می‌توان به دو دسته توصیه کرد:
1. آنان که حلقات را آموخته‌اند و قصد مرور سریع و گذرای آن را دارند، با مطالعۀ این کتاب به‌سرعت امّهات مطالب را مرور می‌کنند؛
2. کسانی که در حال تحصیل حلقات هستند با رجوع به این کتاب می‌توانند سرفصل‌ها و سیر بحث شهید ذیل هر مسئله را رصد کنند و از شیوه و مراحل کار شهید صدر در هر بحث آگاه شوند.

مشخصات نشر

منهاج الوصول إلی دروس فی علم الأصول
نویسنده: محمدرضا احمدی البهسودی
ناشر: دار المصطفی لإحیاء التراث (بیروت)
قطع: وزیری
نوبت چاپ: دوم
سال نشر: 1430ق
تیراژ: …
تعداد جلد: …
تعداد صفحه: 392

ساختار و محتوای کتاب

این اثر یکی از شرح‌های تفصیلی حلقۀ ثالثة، و ساختار آن چنین است: در بالای هر صفحه بخشی از متن اصلی درج شده و توضیح و شرح به‌صورت متن ذیل و پاورقی بیان شده است. شارح کوشیده به شرح واژگان شهید صدر مقید و متعهد باشد و اشکالات و ایرادات را در متن شرح داخل نکند؛ در مواردی که مناقشه و اشکالی به نظرش رسیده، آن را به‌صورت پاورقی دوم و ذیل شرح بیان کرده است. همچنین وی در پاورقی و مجزای از متن شرح گاه به بیان تتمیمی پرداخته و عبارت‌ها و دیدگاه‌های دیگر اصولیون در مسئله را بیان کرده است. وی در توضیح متن اصلی از مثال و دسته‌بندی و ارائۀ محتوا براساس مقدمات موردنیاز بهره برده است.
با توجه به ماهیت آموزشی منهاج الوصول و نیز روان بودن متن شرح، می‌توان این اثر را به‌عنوان کتابی کمک‌آموزشی به کسانی معرفی کرد که قصد فراگیری حلقۀ ثالثة را دارند.