صحبت صدر٢؛ «آثار شهیدصدر را چرا و چگونه بخوانیم» برگزار شد

صدر برای مابودن خیلی زحمت کشید

نشست زندۀ اینستاگرامی صفحۀ رسمی پژوهشگاه شهید صدر، با عنوان «صحبت صدر٢؛ آثار شهیدصدر را چرا و چگونه بخوانیم» برگزار شد.

دومین نشست «صحبت صدر»‌ با موضوع «آثار شهید صدر را چرا و چگونه بخوانیم»، با حضور حجج‌اسلام سید امید مؤذنی و علی شاملو، چهارشنبه ٧ مهرماه ١٣٩٩ برگزار شد.

حجت‌الاسلام سید امید مؤذنی، معاون پژوهشی پژوهشگاه شهید صدر،  در نشست «آثار شهیدصدر را چرا و چگونه بخوانیم» گفت: شهید صدر از آخرین افراد علمی سلسله صدر است که در ۲۰۰ سال گذشته در تمام سطوح علمی حضور داشته‌اند. از سوی بزرگان این سلسله، تأکید شده که نسب آنها تا امام کاظم(ع) همه مجتهد بوده‌اند. ایشان ۴۵ سال عمر کردند و از موارد شگفت‌انگیز زندگی وی، در این عمر بابرکت اقدامات و تلاش‌های ویژه و بی‌بدیل علمی و سیاسی ایشان است.

وی افزود: در تاریخ شیعه شاید دو یا سه نفر هستند که هم‌زمان یا پیش از بلوغ مجتهد بوده‌اند، آن هم در برخی دوره‌ها چون کتب و مطالب سبک‌تر بوده مجتهد می‌شدند، ولی ایشان در دوره پس از مرحوم نائینی و انصاری، پیش از چهارده‌سالگی به اجتهاد می‌رسند و همچنین اجازۀ اجتهاد را در سنین بلوغ از آیت‌الله‌العظمی خویی دریافت می‌کنند؛ آیت‌الله خویی با اینکه هزاران شاگرد داشتند و از پرشاگردترین علما هستند، به ۴ نفر اجازه اجتهاد دادند و یکی از آنها شهید صدر است؛ اجازه‌ای که در روند طبیعی حوزه حداقل ۲۰ سال درس حوزوی لازم دارد.

مکتب‌آفرینی شهیدصدر

حجت الاسلام مؤذنی بیان کرد: ایشان نظریه‌پرداز و نوآور در همه عرصه‌های علوم اسلامی است و به تعبیر رهبر معظم انقلاب در همۀ علوم حوزوی مکتب آفرید و دانش را به مرز جدیدی رساند. اینکه اقتصاد اسلامی به عنوان یک مکتب در برابر مکاتب دیگر مطرح شود، کار شهید صدر است؛ این مسئله سبب شد تا برخی نظریه‌پردازان اقتصاد غربی از نظریه وی تمجید کرده‌اند؛ بنابراین اگر کسی اقتصادنای او را خوانده باشد، نمی‌تواند منکر اقتصاد اسلامی شود. همچنین در بحث فلسفه هم صدر بعد از ملاصدرا مکتب فلسفی آفرید؛ لذا در ذیل صدرا تعریف نمی‌شود در حالی که فلاسفه میان این دو چیز متفاوتی از ملاصدرا ارائه نکردند.

وی با اشاره به جنبه شخصیتی صدر، اضافه کرد: شهید صدر مؤسس یک حزب مهم یعنی حزب‌الدعوة در عراق است و جماعت العلماء را در ذیل مرجعیت آیت‌الله حکیم راهبری کرده است که شبیه جامعه مدرسین به اضافه دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم است؛ وی کتاب «فدک در تاریخ» را در ۱۳ سالگی نوشت و در این سن درصدد تبیین نظام سیاسی مأخوذ از زندگی حضرت زهرا بود؛ یعنی معتقد بود تلا‌ش حضرت زهرا(س) را نباید صرفاً تظلم‌خواهی فردی مادی تلقی کنیم.

معاون پژوهشی پژوهشگاه شهید صدر، در نشست اینستاگرامی «آثار شهیدصدر را چرا و چگونه بخوانیم» گفت: در سن ۲۱ سالگی اصول حکومت اسلامی را نوشت و در این سن همچنین مبارزه جدی با جریان کمونیستی و چپ داشت؛ بارها و بارها در حصر و زندان افتاد، به همین دلیل تعبیر «خمینی عراق» در قریب به شهادتش رایج شد که البته این اصطلاح از لحاظ تاریخ‌پژوهی باید بررسی شود؛ زیرا برخی آن را علیه صدر هم به کار می‌بردند. او چهره بین‌المللی عربی بود و علت اینکه خیلی افراد گمان نمی‌کردند فعالیت‌های او به شهادت منجر شود، همین جنبه بین‌المللی شخصیت اوست؛ البته صدام در نهایت مجبور شد او را شهید کند که به احتمال زیاد با تحریک استکبار جهانی رخ داده و تصمیم او به تنهایی نیست.

کتاب«نا» برای همه اقشار

معاون پژوهشی پژوهشگاه شهید صدر در نشست «آثار شهیدصدر را چرا و چگونه بخوانیم» با اشاره به کتاب «نا» نوشته مریم برادران، بیان کرد: ما شناخت مناسبی در فضای علمی دینی حتی دانشجویی و طلبگی با شهید صدر نداریم که عمدتاً هم به خاطر عربی بودن آثار آن شهید است؛ لذا خانم برادران در این کتاب بنا را بر این گذاشت تا با شش هفت هزار صفحه مطالعه و ارتباط با دختر و همسر شهید صدر آن را تألیف کند. کتاب تلاش کرده است تا واقعیت باشد؛ لذا هیچ گزاره‌ای بدون استناد تاریخی نیست در عین حال ادبیات داستانی روان و خواندنی و جذاب دارد.

وی اظهار کرد: هر کسی که در زندگی، مسئله هدف و اینکه انسان در حوزه ارتباطاتش چه الگوها و نمونه‌هایی را باید داشته باشد. برایش مهم است می‌تواند پاسخ پرسش‌هایش را از کتاب بگیرد؛ صدر الگوی درست زیستن استآ لذا کتاب مخصوص کسانی که فقط دغدغه دینی دارند نیست و هر کسی که دنبال معنایابی در زندگی است خوب است آن را مطالعه کند.

حجت الاسلام مؤذنی اضافه کرد: در کتاب «شرح صدر»، محمدرضا نعمانی که همراه شهید صدر در حصر خانگی بوده این کتاب را به‌عنوان خاطرات نوشته و البته از منابع دیگری هم بهره برده است، ولی از حیث روایت، روایت خود اوست. ویژگی کتاب آن است که حجم زیادی از اسناد در آن آمده. از جمله نامه‌های متعدد خطاب به شاگردان و … که برای مطالعات تاریخی مناسب است. کسی بخواهد یک دوره آشنایی معمولی با اندیشه شهید صدر داشته باشد و بعد وارد حوزه تخصصی شود کتاب «بارقه‌ها»، کتاب مفیدی است؛ زیرا گفتارها و نوشته‌های مردمی شهید صدر است و هندسه اندیشه او را نشان می‌هد همچنین «اسلام راهبر زندگی» با اینکه مباحث تخصصی دارد، ولی آن هم بخشی از اندیشه شهید را بازگو می‌کند.

شهید صدر و انقلاب

وی افزود: این کتاب شش فصل دارد که شش جزوه شهید برای جمهوری اسلامی بوده و از جمله پیش‌نویس قانون اساسی در آن بیان شده است؛ بنده معتقدم که نمایندگان مجلس ایران اگر توجه مجددی به مباحث اقتصادی صدر و این پیش‌نویس داشته باشند، رویکردهای جدیدی در حوزه اقتصادی خواهیم داشت. برای مطالعات قرآنی شهید صدر هم کتاب «سنت‌های تاریخی در قرآن» کتاب مناسبی است، سنت‌های تاریخی در قرآن کریم کتاب بسیار مهمی است و آقای بهمنی ده سال روی آن مطالعه دارد تا روش تفسیری ایشان را تبیین کند؛ این کتاب در نمونه‌های متعدد نشان داده که چگونه از قرآن می‌توان نظریه ارئه کرد و آن را وارد صحنه زندگی کنیم.

حجت الاسلام مؤذنی اظهار کرد: مباحث تفسیری و روش تفسیری او در اصول و سپس فقه بنیاد نهاده شده است؛ لذا برای آشنایی با صدر باید این منظومه را کنار هم بخوانیم، زیرا اندیشه وی بسیار منسجم و هماهنگ است و معمولاً در آثار مختلف او تناقض و تضاد دیده نمی‌شود. همچنین کتاب «امامان اهل بیت(ع) مرزبان اسلام» هم نگاه کل‌نگر به حیات اهل بیت(ع) داشته و معتقد است باید کل اهل بیت(ع) را در یک اندیشه منسجم فهم کنیم.

وی در پایان تأکید کرد: نظریه تاریخی منسجم در این کتاب نیست، ولی ایده‌های اصلی و نکات محوری نظریه‌پردازی در تاریخ اهل بیت(ع) را بیان کرده و موارد زیادی یافت می‌شود که برای پژوهش در مورد تاریخ اهل بیت(ع) افق‌گشاست؛ مثلاً وی در پی کشف روش‌شناسی امت در دوره‌های مختلف بوده است؛ می‌گوید امام به وضعیت روحی و روانی امت خود آگاه است و متناسب با آن تصمیم می‌گیرد. البته رفتار صدر هم در ذیل این رفتار تاریخی تنظیم شده بود؛ مثلاً ایشان در مورد معنای تقیه که بحث کرده است این تقیه را نسبت به عموم مردم می‌داند و نه صرفا حاکمان دوره ائمه(ع).